Norveç

Norveç, resmi adıyla Norveç Krallığı (Norveççe Bokmål: Kongeriket Norge, Nynorsk: Kongeriket Noreg), İskandinav Yarımadası’nın batı kıyısında, Kuzey Avrupa’da yer alır. Finlandiya, İsveç ve Rusya ile kara sınırları bulunan ülkenin batısında ise Norveç Denizi uzanır; sahilini binlerce fiyord süslemektedir. Başkenti Oslo olan anayasal monarşiyle yönetilen Norveç, 385 207 km²’lik bir alana yayılmıştır ve 21 925 km uzunluğunda bir kıyı şeridine sahiptir; Finlandiya ile 729 km, İsveç ile 1 619 km, Rusya ile 167 km sınır komşuluğu vardır.

Yaşam standardı ve ekonomik gelişmişliği Avrupa ortalamasının çok üzerinde olan Norveç, bu sebeple Avrupa Birliği’ne katılmak istememektedir. Ülke, zengin petrol rezervleri ve güçlü balıkçılık sektörüyle tanınır; AB’ye katılımın bu sektörleri olumsuz etkileyebileceği endişesi hâlâ sürmektedir. Bunun yerine İsviçre, İzlanda ve Lihtenştayn gibi ülkelerle birlikte Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyeliğini sürdürmekte ve AB’ye geçiş konusunda tutumunu korumaktadır. İki kez yapılan referandumda da AB üyeliği reddedilmiş, güncel anketlerde ise AB yanlısı oranı yüzde 50 civarında seyretmektedir. Norveç aynı zamanda NATO üyesidir.

Sosyal güvenlik ve sağlık hizmetlerinde İsveç modelini benimseyen ülke, eşitlikçi bir toplumsal yapıya sahiptir. Petrol, doğalgaz, maden, orman, deniz ve tatlı su kaynakları büyük ölçüde devlet mülkiyetindedir; petrol sektörü ise milli gelirin yaklaşık dörtte birini oluşturur. Kişi başına düşen petrol ve doğalgaz üretiminde Orta Doğu dışındaki ülkeler arasında bir numaradır. Dünya Bankası Norveç’i kişi başına düşen milli gelir açısından dördüncü, IMF ise sekizinci sırada gösterirken, 1,3 trilyon doların üzerindeki ulusal varlık fonu dünyadaki en büyük fon olma özelliğini taşır. Bununla birlikte, nüfusun yaşlanması ve azalan doğum oranları iş gücü açığına yol açmakta ve ülkenin temel sorunlarından biri hâlâ demografik dengesizliktir; toplam nüfus yaklaşık beş milyon civarındadır.

Norveç’in resmi adı, Bokmål’da Kongeriket Norge, Nynorsk’da ise Kongeriket Noreg olarak yazılır. İki farklı yazım biçimi zaman zaman tartışma konusu olsa da, 1980’lerden itibaren her iki form da resmi belgelerde eş zamanlı kullanılmaya başlanmıştır. Adın kökeni eski Nors dilindeki “Noregr” ifadesine, Orta Çağ Latincesindeki “Nor(th)vegia” biçimine ve 9. yüzyılda Hålogaland’lı Ohthere’in “norðweg” kaydına uzanır. Genel kabul gören görüş, adın “kuzeye doğru deniz yolu” anlamına gelen norðvegr kelimesinden türediğini, benzer şekilde Baltık Denizi için “austrvegr” (doğu yolu), Kuzey Denizi için “vestvegr” (batı yolu) ve Akdeniz için “suðrvegr” (güney yolu) gibi terimlerin de aynı yapıyı izlediğini savunur.