Tibet
Doğu Asya'da coğrafi bölge
Tibet, Tibetçe “bod” ve Çince “Xīzàng” olarak da bilinen, Orta Asya’nın geniş bir bölgesinde yer alır ve yaklaşık 1.200.000 km²’lik bir alanda, büyük bir kısmı yüksek bir platoda konumlanmıştır. Ortalama 4.900 metre yükseklikte bulunan bu bölge, “Dünyanın Çatısı” olarak anılır ve dünyanın en yüksek dağlarından biri olan Everest (8.848 m) burada yükselir. 1951’den beri Çin Halk Cumhuriyeti’nin kontrolündedir; bölge, resmi olarak Tibet Özerk Bölgesi ile Gansu, Çinghay, Yunnan ve Siçuan eyaletlerinin bazı kısımlarına ayrılmıştır.
Tarihsel olarak, 7. yüzyılda kurulan Tibet İmparatorluğu, 9. yüzyılda Tarım Havzası ve Pamir’den Yunnan ve Bengal’e kadar uzanan geniş bir alana hükmetmişti. Daha sonra parçalanan imparatorluk, Ü‑Tsang (Batı ve Orta Tibet) bölgesinde Lhasa ve Şigatse gibi şehirlerde merkezi bir yönetim altında kalırken, kuzeydeki Amdo ve doğudaki Kham bölgeleri dağınık bir yapı içinde kalmış ve zamanla Çin himayesine girmiştir. Bugünkü sınırların büyük kısmı 18. yüzyılda şekillenmiştir.
1911’de Çin’deki imparatorluk sisteminin sona ermesinin ardından, Çing hanedanı askerleri Lhasa’dan çıkarılmış ve 13. Dalay Lama 1913’te bağımsız bir Tibet ilan etmiştir. Bu bağımsızlık kısa sürmüş; 1933’te Dalay Lama vefat etmiş ve 1950’de yeni kurulan Çin Halk Cumhuriyeti bölgeyi işgal etmiştir. 1959’da çıkan isyan sonrası 14. Dalay Lama, Hindistan’a kaçmış ve burada sürgündeki bir Tibet Hükümeti kurmuştur.
Tibet’in bağımsızlığı konusu hâlen tartışmalıdır. Çin, bölgenin tarihsel olarak kendi toprağı olduğunu ve 1950’de verilen “politik özerklik” çerçevesinde yönetildiğini savunurken, bağımsızlık yanlıları Tibet’in kültürel ve insan hakları açısından baskı altında olduğunu iddia eder. Bu iki taraf arasında, Tibet’in ne zaman ve nasıl Çin’e bağlandığı konusunda hâlâ bir uzlaşma yoktur.