Vahiy

İslam terminolojisinde “vahiy” ya da “tanrısal esin” (Arapça: وحي), Allah’ın peygamberlerine gönderdiği buyruk ve düşüncelerin tümüne verilen isimdir. Bu iletişim yalnızca melek Cebrail aracılığıyla gerçekleşir ve gelen her kelime, Allah’ın sözüdür. Vahiylerin toplandığı kutsal metinlerin de Allah’a ait olduğu kabul edilir; Müslümanlar, Kur’an dışındaki diğer kutsal kitapların ise asıllarının kaybolup insan eliyle yeniden yazıldığını savunur.

İslam inancına göre Allah, insanları uyarmak ve onlara doğru yolu göstermek amacıyla peygamberler aracılığıyla vahiy gönderir. Bu yönüyle vahiy, insanlığa tek ve gerçek inanç esaslarını, iyiyi, doğrunu ve güzeli öğretmek için bir öğüt niteliği taşır. Müslümanlar, Kur’an’ın Allah tarafından öğüt olarak indirilmiş olduğuna ve anlaşılması için gönderildiğine inanırlar.

İslam dışı kaynaklarda kutsal kitapların kökeni “esin” kavramıyla açıklanır; bu da ilahi ilhamın bir ifadesi olarak değerlendirilir. Ancak İslam anlayışında ilahi esin, yalnızca Tanrı’nın sözleriyle sınırlı kalmaz, aynı zamanda tarih, soyağacı, kanunlar, şiirler, ilahiler ve kehanet gibi insan deneyimlerinin de o dönemin anlayışıyla şekillenen bir bütün olarak görülür.

Ehl-i Sünnet’e göre vahiy iki ana kategoriye ayrılır. Birincisi, “vahy‑i metlüv” olarak adlandırılan ve okunan vahiydir; bu, Kur’an’ın ayetlerini kapsayan ve namazda okunan Allah kelamıdır. İkincisi “vahy‑i gayri metlüv” ise okunan metinler dışında kalan, hadislerde günümüze ulaşan ve peygamberin sözlerine dayanan vahiydir.