Zehebî, tam adıyla Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Osmân ez-Zehebî, Memlükler döneminde yaşamış hadis âlimi, tarihçi ve kıraat uzmanıdır. 6 Ekim 1274'te Şam'da doğdu, 4 Şubat 1348'de yine Şam'da öldü. İslam tarihini ve âlimlerin hayatlarını ele alan geniş hacimli eserleriyle tanınır.
Hayatı
Türkmen asıllı bir aileden geliyordu; ailesinin kökü bugünkü Silvan olan Meyyâfârikîn'e dayanır. Babası Şehâbeddin Ahmed kuyumculukla uğraştığı için kendisi de altınla ilgili anlamına gelen Zehebî nisbesiyle anıldı. Gençliğinde Kur'an kıraati, hadis, fıkıh ve tarih okudu. Bilgisini artırmak için Kudüs, Hama, Trablus ve Tebük gibi şehirlere gitti; 1296'da Mısır'da dersler aldı.
Babasının ölümünden sonra 1299'da hacca giderek Mekke ve Medine'deki hocalardan da yararlandı. Hocaları arasında İbn Teymiyye, Mizzî ve Birzâlî gibi dönemin önde gelen isimleri vardı.
1303'te Şam yakınlarındaki Kefrbatnâ camisinde hatiplik görevine başladı. Ardından Şam'daki çeşitli dârülhadislerde hocalık yaptı ve ömrünün sonuna doğru aynı anda birden fazla hadis okulunun şeyhliğini yürüttü. Hayatının son yıllarında gözlerini yitirdi, ancak öğretimi bırakmadı.
Eserleri
Kendisine yaklaşık üç yüz eser nispet edilir. Başlıcaları şunlardır:
- Târîhu'l-İslâm: Hicretten kendi dönemine uzanan, olaylarla biyografileri birleştiren kapsamlı İslam tarihi.
- Siyeru a'lâmi'n-nübelâ: Önemli şahsiyetlerin hayatlarını toplayan biyografi külliyatı.
- Mîzânü'l-i'tidâl: Hadis ravilerinin güvenilirliğini tartışan eleştirel eser.
- Tezkiretü'l-huffâz ve el-Kâşif: Hadis hafızları ve ravileri üzerine eserler.
- el-İber, Düvelü'l-İslâm ve Ma'rifetü'l-kurrâ'i'l-kibâr gibi tarih ve tabakat kitapları.
Zehebî, rivayetleri titizlikle değerlendiren yaklaşımıyla hadis eleştirisi ve biyografi yazımında sonraki kuşaklar için temel başvuru kaynaklarından biri olmuştur.
