Genetik Profil Belirleyen Düşük Doz Aspirin, Demans Riskini %70 Azaltabilir
Monash Üniversitesi araştırması, düşük doz aspirin kullanan ve belirli bir genetik profile sahip yaşlı yetişkinlerde demans riskinin %70 oranında azaldığını ortaya koydu.
Yaşlı nüfusun artışıyla birlikte demans, sağlık sistemlerinin en büyük meydan okumalarından biri haline geldi. Bu bağlamda, Monash Üniversitesi'nden bir grup araştırmacı, düşük doz aspirin ile demans arasındaki ilişkiyi genetik bir perspektiften yeniden değerlendirdi. Çalışma, 13.500'den fazla katılımcının yer aldığı ASPREE (Aspirin in Reducing Events in the Elderly) denemesinin genetik verilerini analiz ederek, belirli bir genetik profilde aspirin kullananların demans riskinde çarpıcı bir düşüş olduğunu gösterdi.
Araştırmanın en çarpıcı bulgusu, platelet (trombosit) sayısıyla ilişkili genetik skorları en yüksek yüzde 20'lik dilimde yer alan bireylerde ortaya çıktı. Bu grup içinde aspirin kullananların sadece %1'i demans geliştirmişken, plasebo alanların %3,3'ü demans tanısı almıştı. Bu fark, aspirin kullananların demans riskinin yaklaşık %70 daha düşük olduğu anlamına geliyor. Ancak bu fayda, aynı genetik grupta aspirin kullananların %4,4'ünde büyük kanama riskinin ortaya çıkmasıyla dengelendi; plasebo grubunda bu oran %2,1 idi.
Bu sonuçların arkasında yatan biyolojik mekanizma, trombositlerin kan pıhtılaşmasındaki rolüyle bağlantılı. Araştırmacılar, trombosit sayısına etki eden genetik varyasyonların, aspirin’in beyin damarlarındaki inflamasyon ve pıhtılaşma süreçlerini nasıl etkileyebileceğini inceledi. Çalışma, Alzheimer hastalığı ve diğer demans türleriyle ilişkilendirilen klasik genetik risk faktörlerinden bağımsız bir yol gösterdi; yani yeni bir biyobelirteç olarak trombosit biyolojisi öne çıkıyor.
Lead author Dr. Peter Fransquet, "Önceki büyük denemeler aspirin’in demans üzerindeki koruyucu etkisini tüm katılımcılar arasında bulamamıştı. Bizim bulgularımız, genetik yapının bu etkileşimi belirleyebileceğini gösteriyor" diyerek, kişiselleştirilmiş önleme stratejilerinin önemine dikkat çekti. Demans Australia’nın 2026 tahminine göre ülkede yaklaşık 446.500 kişi demansla yaşamaktadır ve bu sayı 2065 yılına kadar bir milyonu aşacak. Bu bağlamda, genetik testlerle aspirin gibi düşük maliyetli bir ilacın kimlere fayda sağlayabileceğinin belirlenmesi, halk sağlığı açısından devrim niteliğinde olabilir.
Ancak uzmanlar, bu bulguların hemen klinik uygulamaya geçmemesi gerektiğini vurguluyor. Dr. Fransquet, "Bu ilişkiyi başka popülasyonlarda da doğrulamamız ve özellikle bu genetik profile sahip bireyleri hedef alan yeni bir klinik deneme yapmamız gerekiyor" diye belirtti. Ayrıca, aspirin kullanımının artan kanama riskini göz ardı etmemek gerektiği hatırlatıldı; bu nedenle, bireylerin doktorlarıyla görüşmeden aspirin almaları önerilmiyor.
Gelecek araştırmalar, trombosit biyolojisinin demans patogenezindeki rolünü daha ayrıntılı inceleyecek ve genetik testlerin rutin taramalara nasıl entegre edilebileceğini ortaya koyacak. Eğer bu bulgular doğrulanırsa, düşük maliyetli ve yaygın bir ilaç olan aspirin, genetik temelli kişiselleştirilmiş bir demans önleme stratejisinin temel taşı haline gelebilir.
