Palm OS Geliştirici Arşivi, 25 Yıllık Kişisel Yedeklerden Gün Işığına Çıktı

Bir süre önce İsveçli yazılımcı Aaron Ardiri'nin GitHub'daki eski bir deposuna beklenmedik bir katkı geldi. Depo, Ardiri'nin yıllar önce Palm OS cep bilgisayarları için yazdığı bir Lemmings uyarlamasının kaynak koduydu. Gelen değişiklik önerisi, oyuna Palm Tungsten T3'ün yüksek çözünürlüklü ekranı için destek ekliyordu. Ardiri, The Register'a gönderdiği e-postada şaşkınlığını şöyle anlattı: "İnsanların bu yazılımı yirmi yılı aşkın bir süre sonra hâlâ geliştirdiğinden haberim yoktu."

Bu küçük olay, çok daha büyük bir paylaşımın kıvılcımı oldu. Ardiri, 15 Ekim 2026'da yaklaşık 1 GB büyüklüğünde bir Palm OS geliştirici arşivini herkese açık hâle getirdi. Geliştirme kitleri, teknik belgeler, geliştirici konferansı sunumları, yardımcı araçlar ve sınırlı sayıda sistem kaynak kodu içeren bu yığın, kendi anlatımına göre 25 yılı aşkın süredir yedek disklerinde duruyordu.

Olayın önemi, tek bir kişinin eski dosyalarını paylaşmasının ötesinde. Palm OS'u yapan şirket defalarca el değiştirdi, platform yıllar önce rafa kalktı ve resmî siteler kapandı. Ardiri'nin The Register'a söylediği gibi, "Erken dönem mobil geliştirme bilgisinin büyük kısmı eski web siteleri, geliştirici forumları ve belge arşivleriyle birlikte yok oldu. Bir kısmı yalnızca benimki gibi kişisel koleksiyonlarda yaşıyor." Kurumların koruyamadığı bilgiyi, bir yazılımcının kenara attığı yedekler korumuş oldu.

Palm OS neydi, neden bu kadar sevildi?

Palm OS, bugünkü akıllı telefonlardan önce, "kişisel dijital asistan" (PDA) denen cep bilgisayarları için geliştirilmiş bir işletim sistemiydi. Jeff Hawkins'in yönetiminde Palm Computing'de geliştirildi. İlk sürümü Mart 1996'da Pilot 1000 ve Pilot 5000 cihazlarıyla piyasaya çıktı.

O dönemin donanımı bugünle kıyaslanamayacak kadar mütevazıydı. Wikipedia'daki teknik bilgilere göre Pilot 1000, 16 MHz hızında bir Motorola 68328 işlemciyle çalışıyor, yalnızca 128 kB belleğe sahip oluyordu. Ekranı 160x160 piksel ve tek renkliydi. Kullanıcı yazıyı Graffiti adlı el yazısı tanıma sistemiyle, harflerin sadeleştirilmiş tek vuruşlu biçimlerini kalemle çizerek giriyordu. Bilgisayarla eşitleme ise HotSync denen yöntemle yapılıyordu.

10 Mart 1997'de gelen PalmPilot ile cihaz gerçek bir başarıya dönüştü; Wikipedia'da aktarılan bilgiye göre 1998'e gelindiğinde bir milyondan fazla satıldığı bildiriliyordu. Sonraki yıllarda Palm OS 5 ile sistem ARM işlemcilere geçti; Ardiri'nin Lemmings uyarlamasına yeni destek gelen Tungsten T3 de bu kuşaktandı.

Bir şirket, birçok sahip

Palm'ın hikâyesi, kurumsal belleğin neden kolayca dağıldığını iyi gösteriyor. Wikipedia'da özetlenen kronolojiye göre Palm önce USRobotics'e, ardından 3Com'a geçti; 2 Mart 2000'de bağımsız bir şirket oldu. İşletim sistemi işi PalmSource adıyla ayrıldı, PalmSource da Eylül 2005'te ACCESS şirketi tarafından satın alınacağını duyurdu. Ocak 2007'de sistemin adı Garnet OS oldu ve 2009'da Palm yeni cihazları için webOS'a geçti.

Her el değiştirmede belgeler, geliştirici siteleri ve araçlar yeni bir sahibin önceliklerine takıldı. Ardiri'nin arşivinin değeri de burada: içindeki materyal tek tek bakıldığında özel ya da gizli değil, çoğu zamanında geliştiricilere dağıtılmıştı. Ama o dağıtımın yapıldığı yerler artık yok.

Arşivde neler var, neler bilerek dışarıda bırakıldı?

Deponun açıklamasına göre arşivde şunlar bulunuyor:

• Geliştirme kitleri (SDK): Başlık dosyaları, kütüphaneler ve örneklerle tarihî Palm OS geliştirme paketleri.
• Teknik belgeler: Programlama kılavuzları, API başvuru belgeleri, teknik notlar ve özellik dokümanları.
• Konferans sunumları: Palm OS geliştirici konferanslarından slaytlar.
• Sınırlı sistem kaynak kodu: Palm OS 3.5, 4.0 ve 5.0 için zamanında geliştiricilere verilen kısıtlı dağıtım.
• Yardımcı araçlar ve örnekler: Dönüştürücüler, hata ayıklama araçları; grafik, veritabanı ve bellek yönetimi gibi konularda örnek programlar.

Ardiri bazı şeyleri bilerek koymamış: Palm OS ROM görüntüleri ve donanım yazılımı dökümleri, izinsiz dağıtılan ticari uygulama ve oyunlar, ayrıca Palm OS simülatör ve emülatör dosyaları arşivde yok. Yani bu depo tek başına size çalışan bir Palm sunmuyor; bir dönemin mühendislik bilgisini sunuyor.

Bir de önemli uyarı var. Deponun açıklamasında açıkça "Bu depo tarihî bir arşivdir; içindeki her şeyin açık kaynak ya da kamu malı olduğu anlamına gelmez" yazıyor. Telif hakları özgün sahiplerinde kalıyor; hak sahibi olduğunu düşünen biri ilgili dosyaları bildirebiliyor ve Ardiri gerekirse kaldırılacağını belirtiyor.

Kısıtlar altında yazılım yazmanın kaydı

Ardiri arşivi yalnızca nostalji olarak görmüyor. Deponun açıklamasında, kilobaytlarla ölçülen bellek ve düşük çözünürlüklü ekranlar arasında çalışan geliştiricilerin belleği dikkatle yönetmeyi, grafiği optimize etmeyi ve depolamayı en aza indirmeyi öğrendiğini yazıyor; bu ilkelerin bugün gömülü sistemlerde, mikrodenetleyicilerde ve kısıtlı nesnelerin interneti cihazlarında hâlâ geçerli olduğunu savunuyor.

Hackaday'in aktardığı sözlerinde ise meseleyi şöyle özetliyor: "Korumak, eski dosyaları saklamaktan ibaret değildir. Kaynak kod, araçlar ve belgeler, mühendislerin kendi zamanlarının kısıtları altında sorunları nasıl çözdüğünün kaydıdır. Şirketler ortadan kalktığında ve platformlar sonlandırıldığında kolayca kaybolan bilgiyi de korurlar."

Ardiri'nin bu alandaki ilk paylaşımı da değil. Mayıs 2022'de kendi Palm OS projelerinin kaynak kodlarını ayrı depolar hâlinde GitHub'a koymuştu: Lemmings ve Mario Bros uyarlamaları, Game & Watch tarzı küçük oyunlar ve Liberty adlı bir Game Boy emülatörü bunların arasında. VTech Helio cihazı için yazdığı benzer oyunları da aynı dönemde yayımlamıştı.

Palm'ı yaşatan küçük ama inatçı bir topluluk

Ardiri, Lemmings deposuna gelen katkının ardından Reddit, Discord ve başka çevrimiçi topluluklarda eski donanımlarını çalışır tutmak için kaynak arayan Palm meraklıları bulduğunu anlatıyor. Bu topluluğun en bilinen isimlerinden biri, Rus geliştirici Dmitry Grinberg. Grinberg, rePalm adlı projesinde Palm OS 5'in iç yapısını çözüp sistemi modern donanımlarda çalıştırmanın yollarını arıyor. Ardiri, elindeki 50'den fazla eski Palm OS cihazını kısa süre önce Grinberg'e verdiğini söylüyor.

Başka çabalar da var. The Register'ın 2024'te tanıttığı PumpkinOS, gerçek Palm OS kodunu kullanmadan bazı Palm uygulamalarını Windows ya da Linux üzerinde çalıştırabilen bir ortam; o tarihte henüz 1.0 sürümüne ulaşmamıştı. Internet Archive ise 2 Ağustos 2022'de "Software Library: Palm and Palmpilot" adlı bir koleksiyon açtı. Hackaday'in Aralık 2022'deki yazısına göre o gün koleksiyonda tarayıcı içinde çalışan 500'ü aşkın uygulama ve oyun vardı; 1 Kasım 2026'da Internet Archive aramasında koleksiyonda 966 kayıt görünüyor.

O cihazların elde nasıl bir his verdiğini merak edenler için VWestlife kanalının 1999 tarihli Palm IIIe incelemesi iyi bir pencere açıyor:

Sırada ne var?

Ardiri arşivin yapısının zamanla değişebileceğini, kopyaların ayıklanıp eksik bilgilerin tamamlanacağını söylüyor ve katkı bekliyor: kayıp belgelerin ya da özgün yazarların bulunması, eski araçların bugünkü bilgisayarlarda nasıl çalıştırılacağının belgelenmesi gibi. Arşivdeki bazı dosyaların eksik, bozuk ya da artık var olmayan geliştirme ortamlarına bağımlı olabileceğini de kendisi baştan kabul ediyor.

Açık soru ise daha geniş. Ardiri'nin yedekleri tesadüfen değerli çıktı; çünkü bir geliştirici eski bir oyuna yeni ekran desteği eklemek istedi. Benzer bilgilerin kaçı hâlâ birilerinin çekmecesindeki disklerde, kimse varlığından habersizken bekliyor? The Register yazısını okuyucularına eski disklerine bir göz atmalarını önererek bitiriyor; belki de dijital tarihin bir bölümü, ancak böyle tek tek açılan yedeklerle yeniden yazılabilecek.

Fotoğraf: Letdorf, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons