Şizofrenide Beyin Bağlantıları Kaybı: Sol Beyin Yarı Küresi Daha Fazla Etkileniyor
PET taramalı bir çalışma, şizofrenide sinaps kaybının beyne yaygın ama düzenli biçimde dağıldığını ve sol yarıkürede belirgin olduğunu gösterdi.

Rutgers ve Yale üniversitelerinden araştırmacıların yürüttüğü bir görüntüleme çalışması, şizofreni tanılı kişilerde beyin hücreleri arasındaki bağlantı noktalarının, yani sinapsların, beynin pek çok bölgesinde azaldığını ve bu kaybın sol yarıkürede belirgin biçimde daha yoğun olduğunu gösterdi. Molecular Psychiatry dergisinde yayımlanan çalışmayı Rutgers 14 Temmuz 2026'da duyurdu.
Çalışmanın yeniliği, sinaps kaybını yaşayan insan beyninde doğrudan ölçmesi. Bugüne kadar bu alandaki bilgilerin önemli kısmı ölüm sonrası doku incelemelerine ya da sinapsları ayırt edemeyen standart MR taramalarına dayanıyordu. Araştırmacılara göre kaybın rastgele değil, beynin kimyasal ve bağlantı yapısını izleyen bir düzenle dağıldığının görülmesi, ileride tedavinin nereye ve nasıl yöneltileceğine dair ipucu verebilir.
Sinapsları canlı beyinde görmek
Ekip, pozitron emisyon tomografisi (PET) ile sinaps yoğunluğunu ölçtü. Çalışmanın ön baskısına göre kullanılan radyoaktif işaretleyici [11C]UCB-J, sinir uçlarındaki SV2A adlı proteine bağlanıyor; bu protein sinapsların bir göstergesi olarak kullanılıyor. Toplam 122 kişinin tarandığı çalışmada 29 katılımcı şizofreni tanılıydı, 93 kişi ise kontrol grubunu oluşturdu. Rutgers'ın açıklamasında bunun, sinaps yoğunluğuna bakan en büyük PET çalışmalarından biri olduğu vurgulandı.
Çalışmanın kıdemli yazarları Rutgers Robert Wood Johnson Tıp Fakültesi'nden psikiyatri doçenti Avram Holmes ile Yale'den psikiyatri ve radyoloji doçenti Rajiv Radhakrishnan. İlk yazar Sidhant Chopra, daha önce Holmes'un laboratuvarında doktora sonrası araştırmacıydı; bugün Avustralya'daki Orygen ve Melbourne Üniversitesi'nde çalışıyor.
Bulgular: sol yarıküre ve kimyasal harita
Şizofreni tanılı katılımcılarda sinaps yoğunluğu ön (frontal) ve şakak (temporal) loblarda, bellek ve duygu işleme ile ilişkili alanlarda daha düşük çıktı. Beynin sol tarafı sağına göre çok daha fazla etkilenmişti. Kaybın haritası, MR'da görülen gri madde değişiklikleriyle örtüşmedi. Araştırmacılar bunu, iki değişimin farklı biyolojik süreçleri yansıttığının işareti olarak yorumluyor.
En çarpıcı sonuçlardan biri, en fazla kaybın serotonin, GABA ve glutamat gibi sinir ileticilerin alıcılarının yoğun bulunduğu bölgelerde görülmesi. Ekibin ağ temelli bilgisayar benzetimleri de kaybın sol ön lobun alt kısmındaki bir bölgeden başlayıp bağlantılı ağlar boyunca yayılmış olabileceğine işaret etti. Orygen'in açıklamasında Chopra, yaygın ve belirgin bir sinaps azalması örüntüsünü ilk kez gösterebildiklerini söyledi. Rutgers'ın duyurusunda ise Chopra bulguların şizofrenide sinaps kaybının rastgele olmadığını, beynin moleküler ve bağlantı mimarisini izlediğini gösterdiğini söyledi.
Arka plan: sinaps hipotezi
Şizofreninin sinapslarla ilişkisi yeni bir fikir değil. Ergenlik ve genç yetişkinlikte beynin kullanılmayan bağlantıları budaması olağan bir süreç; bu budamanın aşırıya kaçmasının hastalığa zemin hazırlayabileceği on yıllardır tartışılıyor. 2016'da Nature'da yayımlanan genetik bir çalışma, bağışıklık sistemine ait C4 geninin bazı varyantlarını hem şizofreni riskiyle hem de sinaps budamasıyla ilişkilendirerek bu görüşü güçlendirmişti. Yeni çalışma, aynı soruya bu kez canlı hastalarda ve tüm beyin ölçeğinde bakıyor.
Neden önemli
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre şizofreni dünyada yaklaşık her 300 kişiden birini etkiliyor. Bugünkü antipsikotik ilaçlar büyük ölçüde dopamin sistemini hedefliyor. Chopra'nın çalıştığı Avustralyalı gençlik ruh sağlığı merkezi Orygen'in açıklamasında, bu ilaçların birçok hastada yeterli sonuç vermediği ve sinaps onarımını hedefleyen yeni nesil tedavilerin daha iyi sonuç sunabileceği belirtildi.
Çalışmanın kıdemli yazarlarından Avram Holmes de duyuruda, sinaps hassasiyetinin ayrıntılı haritasının beyin işlevini korumak ya da geri kazandırmak için nerede, nasıl müdahale edileceğini belirlemeye yardım edebileceğini söyledi. Orygen'in açıklaması, sinapsları koruyabilecek egzersiz gibi davranışsal yaklaşımları da olası yollar arasında sayıyor.
Sırada ne var
Bulgular tek bir zaman noktasındaki ölçümlere dayanıyor ve hasta grubu 29 kişiyle sınırlı; bu yüzden kaybın ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği henüz bilinmiyor. Araştırmacılar bir sonraki adımda sinaps kaybını aynı kişilerde zaman içinde izlemeyi, tedaviye nasıl yanıt verdiğini incelemeyi ve psikozun erken evresindeki kişilere bakmayı planlıyor.
Kaynak: Yudum — https://www.yudum.net/haber/sizofrenide-beyin-baglantilari-kaybi-sol-beyin-yari-kuresi-daha-fazla-etkileniyor.html — Yazdırma tarihi:



















