Abbas bin Firnâs

Abbas Kasım İbn Firnas, 810 yılında Endülüs’teki Ronda’da doğmuş ve 888 yılında Kordoba’da vefat etmiş bir Berberi bilim insanıdır. Astronomi, kimya, fizik ve simya gibi alanlarda derinlemesine çalışmalar yapmış, aynı zamanda şairlik de uğraşmıştır. Tarihî kayıtlara göre, uzun süren deneylerinin ardından bir uçma cihazı geliştirmiş; bu aletin üzerine kumaş kapatarak büyük kuş kanatları şeklinde kanatlar takmış ve havalanarak bir süre kuşlar gibi süzülmüştür. Sonunda yavaşça yere inen İbn Firnas, bu başarısıyla modern havacılığın öncülerinden sayılan Wright kardeşlerden yaklaşık bin yıl önce bir uçuş gerçekleştirmiş olur.

İbn Firnas’ın ilgi alanları çok yönlüydü; kimya, fizik ve astronomi üzerine çalışmalar yapmış, astronomik tablolar hazırlamış ve “el‑Makata” adını verdiği bir saat tasarlamıştır. Ayrıca kaya kristallerini kesme tekniğini geliştirmiş; bu sayede o döneme kadar sadece Mısırlıların bildiği kristal işleme bilgisi, İspanya’da da kullanılmaya başlanmıştır. Güneş ve gezegenlerin hareketlerini gösterebilen bir planetaryum inşa ederek yıldızlar, bulutlar ve şimşekleri de inceleme fırsatı bulmuş, bazı taşlardan mükemmel cam üretme yöntemini keşfederek cam sanayisinin öncüsü olmuştur. Düzeltme yeteneği taşıyan camı bulması sayesinde gözlüğün mucidi olarak da anılır.

İbn Firnas, İslam müziğinin Endülüs’te topluma kazandırılmasında da önemli bir rol oynamıştır. Onun hatırasına Libya’da bir posta pulu basılmış, Bağdat Uluslararası Havaalanı’nda bir heykel dikilmiş ve Bağdat’ın kuzeyinde bir havaalanına adı verilmiştir. Ay’da ise güneybatı bölgesinde, King ve Ostwald kraterlerine yakın 89 km çapındaki bir krater “İbn Firnas” olarak isimlendirilmiştir.

Bilim tarihçileri İbn Firnas’ın öncülüğünü farklı açılardan vurgular. Philip Khuri Hitti, “İbn Firnas insanlık tarihindeki ilk bilimsel uçma girişimcisidir” demiştir. Alman tarihçi Sigrid Hunke, onun bu uçuşla İkaros’un hayalini gerçekleştirdiğini belirtirken, Osman Turan ise “İslam medeniyetinde modern havacılığın öncüsü” ve “dünyada ilk uçuşu gerçekleştiren Müslüman” olduğunu ifade etmiştir.