Anadolu
Türkiye topraklarının büyük bölümünü oluşturan Batı Asya yarımadası
Anadolu, Grekçede “Ἀνατολή” (Anatolḗ) kelimesinden türemiş olup, batıdan doğuya yaklaşık bin kilometreden fazla, kuzey‑güney ise 400‑600 kilometre arasında değişen, Karadeniz, Ege ve Akdeniz ile çevrili dağlık bir yarımadadır. Yüzölçümü yaklaşık 537 000 km²’dir. Osmanlı zamanında sınırının doğu ucunu Fırat Nehri belirlerken, Cumhuriyet dönemiyle birlikte Birinci Türk Coğrafya Kongresi’nden sonra Türkiye’nin Asya kıtasında kalan tüm toprakları “Anadolu” adı altında toplanmıştır; günümüzde bu terim, Türkiye’nin Asya kısmını tanımlamak için yaygın olarak kullanılır.
Stratejik konumu sayesinde tarih öncesi çağlardan beri pek çok medeniyete ev sahipliği yapan Anadolu, Çatalhöyük, Çayönü, Nevali Çori, Hacılar, Göbekli Tepe ve Yumuktepe gibi Çatalhöyük’tan kalma yerleşim birimlerine sahiptir. Truva da bu dönemde kurulmuş ve Demir Çağı’na kadar varlığını sürdürmüştür. Sümer, Asur, Hitit, Lidya, Pers, Makedon, Kelt, Roma, Bizans, Selçuklu, Moğol, çeşitli Anadolu beylikleri ve Osmanlı gibi çok sayıda uygarlığın izlerini taşır; aynı zamanda yüzlerce dil ve lehçeyi barındırmıştır.
Dini tarih açısından da önemi büyüktür; Hristiyanlığın doğduğu ve geliştiği topraklardan biri olarak Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu’nun çekirdeğini oluşturmuştur. 11. yüzyıldan itibaren Türkler bölgeye yerleşmeye ve yönetime başlamış, 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi sonrası Müslüman Oğuz boyları Anadolu’ya akın etmiştir.
Etimolojik açıdan “Anadolu” sözcüğü, “doğu” ya da “gündoğumu” anlamına gelen Yunanca kelimeye dayanır. Bizans’tan kalma “Anatolikon Theması” adı, orta Anadolu’nun imparatorluk merkezi doğusundaki askeri‑idari birimi tanımlardı ve Afyon, Isparta, Konya, Kayseri, Mersin gibi bölgeleri kapsardı. Osmanlı’da ise “Anatoli” adı, Ankara ve Kütahya merkezli bir beylerbeyliğin (daha sonra eyalet) adı olarak kullanılınca, sınırları Antalya, Isparta, Afyonkarahisar, Ankara, Çankırı ve Sinop’u içeriyordu.
Coğrafi yapısı büyük ölçüde dağlık olup, doğuda yarı çöl Anadolu Yaylaları ve Ermeni Yaylası, kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları, güneyde Toros Dağlarıyla çevrilidir. Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında ise tipik Akdeniz bitki örtüsüyle kaplı dar ovalar bulunur.