Artvin

Artvin, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’nin doğu ucunda konumlanan ve aynı adlı ilin merkezi konumundadır. Şehrin deniz seviyesinden yüksekliği yaklaşık 500 metredir ve il sınırları içinde 1.141 km² bir alanı kaplamaktadır.

Orta Çağ’da bu bölge, Gürcistan’ın Klarceti bölgesinin bir parçası olarak bilinir ve önemli ticaret yollarının kavşak noktasındaydı. Bu yollar sayesinde Erzurum, Bayburt, Ardahan ve Ardanuç gibi iç kesim şehirleri ile Batum ve Hopa gibi Karadeniz kıyısındaki limanlar arasında hızlı ulaşım sağlanıyordu. Çoruh Nehri havzasında yer alan Artvin, nehir üzerindeki su yolu taşımacılığının da bir iskele noktasıydı.

İsim kökeni, antik Zerdüşt inancına dayanan “Arta” kelimesine dayanır. Eski Gürcü kaynaklarında “Artavani” olarak geçen bu ad, “Arta’yı barındıran yer” anlamını taşır ve zamanla Art‑van‑i, Art‑vani ve sonunda Artvin hâlini almıştır. Bu köken, bölgedeki bir Zerdüşt tapınağının, Çoruh Nehri kıyısındaki Artvin Kalesi civarında bulunmuş olabileceği düşüncesini destekler. 18. yüzyıl sonlarına ait Gürcü belgelerinde ise kentin adı “Artvanisi/Artavanisi” biçiminde yer alır.

Osmanlı döneminde çevre bölge “Ligani” ve “Livani” olarak anılmış, daha sonra “Livane” ya da “Livana” adlarına dönüşmüştür. Şehrin adıyla ilgili halk arasında iki rivayet bulunur: birinde Svetibari köyündeki iki kardeşin isimlerinden biri anısına Artvin denildiği, diğerinde ise Ermeni nüfusun “Yeni Dvin” anlamına gelen Ard‑Dvin’i kurduğu söylenir. İkinci hikâye, Türkçe kaynaklarda Artvin adının açıklamasında sıkça yer alırken, birincisi tarihçiler tarafından daha az kabul görür.