Ayşen Gruda, 22 Ağustos 1944’te İstanbul Bakırköy Yeşilköy’de dünyaya geldi. Erman soyadını taşıyan üç kız çocuğundan ortanca olarak doğan bir ailenin üyesiydi; babası bir kara tren makinistiydi. Çocukluğunda komedi yeteneği, Yeşilköy’deki evlerinin yanındaki Ermeni komşularını taklit ederken ailesi tarafından fark edildi.
Lise yıllarında babasını kaybetmesi, aileyi maddi zorluklara sürükledi ve genç Ayşen, okulu bırakıp çalışmaya başladı. Kardeşi Ayben ve ablası Ayten de ileride oyunculuk dünyasına adım attı.
Profesyonel sahne hayatına Tevfik Bilge’nin turne tiyatrosunda başladı ve 1962’de “Kongre Eğleniyor” adlı vodvilde küçük bir hizmetçi rolüyle ilk deneyimini kazandı. On altı yıl süren tiyatro kariyerinin ardından 1977’de televizyonda yayınlanan bir eğlence programındaki “Domates Güzeli Nahide Şerbet” skeçiyle geniş kitlelerce tanındı; bu performans ona “Domates Güzeli” lakabını kazandırdı.
Oyunculuğu sadece sahneyle sınırlı kalmadı; yakın arkadaşı Adile Naşit’le birlikte Ertem Eğilmez’in çekirdek kadrosunda yer alarak Yeşilçam’da pek çok unutulmaz filmde boy gösterdi. “Tosun Paşa”, “Süt Kardeşler”, “Şaban Oğlu Şaban”, “Hababam Sınıfı”, “Neşeli Günler” gibi klasiklerde rol alırken, “Mum Söndü”, “Devekuşu Kabare”, “Hababam Sınıfı Müzikali” ve “Yedi Kocalı Hürmüz” gibi oyun ve müzikallerde de sahne aldı. 2014’te Cem Yılmaz’ın “Pek Yakında” filminde senarist ve yönetmen olarak görev yaptı.
Kişisel yaşamında, Ankara Meydan Sahnesi’nde tanıştığı Yılmaz Gruda ile 1965’te evlendi; çiftin Elvan adında bir kızları oldu. Ancak evlilik 11 yıl sürdükten sonra 1976’da sona erdi. Ayşen Gruda, 2016’da Müjdat Gezen ile geçmiş bir aşkı ve 1963’te nişanlandıklarını itiraf etti. Kardeşi Ayben’in 24 Aralık 2023’te 55 yaşında vefat ettiği de aile içinde bir başka üzüntü kaynağıydı.
Sağlık sorunlarıyla mücadele eden Gruda, pankreas kanseri tedavisi gördüğü bir hastanede solunum yetmezliği nedeniyle 23 Ocak 2019’da 74 yaşında hayata veda etti. Cenazesi 25 Ocak 2019’da İstanbul’da Zincirlikuyu Camii’nde kılınan namazın ardından toplandı.
Ayşen Gruda, 22 Ağustos 1944 tarihinde İstanbul, Yeşilköy'de dünyaya gelmiştir. Türk sinemasının ve tiyatrosunun en güçlü, en komik ve en özgün kadın oyuncularından biri olan Gruda, canlandırdığı dominant, hazırcevap ve "domates güzeli" lakabıyla anılan karakterleriyle milyonların kalbinde taht kurmuş, sanat dünyasının "kırmızı oje'li" efsanesidir.
Sanatla iç içe bir ailede büyüyen Gruda'nın ablası Ayten Erman ve abisi Ayben Erman da kendisi gibi oyunculuk yapmıştır. Tiyatroya olan tutkusu onu genç yaşta sahnelere taşıdı. Tevfik Bilge'nin turne tiyatrosunda profesyonel kariyerine başladıktan sonra, Ankara Meydan Sahnesi'nde tiyatro oyuncusu Yılmaz Gruda ile tanışıp evlendi.
Bu evlilikten Elvan Gruda adında bir kızı oldu. Daha sonra Devekuşu Kabare, Nisa Serezli-Tolga Aşkıner Tiyatrosu gibi önemli topluluklarda sahneye çıkarak komedi yeteneğini pekiştirdi.
Televizyonda canlandırdığı "Domates Güzeli Nahide Şerbet" karakteriyle tüm Türkiye tarafından tanınır hale geldi. Bu lakap, kariyeri boyunca onunla birlikte anıldı. Ancak onu Yeşilçam'ın zirvesine taşıyan, 1970'li yılların ortalarında Ertem Eğilmez'in yönettiği Arzu Film yapımı filmler oldu.
Bu dönemde, Türk sinema tarihinin en unutulmaz komedi filmlerinde, efsanevi bir kadroyla birlikte rol aldı. "Tosun Paşa" filmindeki Tellioğulları'nın hırslı kızı Zekiye, "Süt Kardeşler"deki dobra ve komik Emine, "Şaban Oğlu Şaban"daki yine aynı isimli Emine ve "Çöpçüler Kralı"ndaki Hacer karakterleriyle hafızalara kazındı.
Özellikle Kemal Sunal, Şener Şen ve İlyas Salman gibi isimlerle oluşturduğu uyum, bu filmlerin başarısında kilit rol oynadı. Adile Naşit ve Münir Özkul'lu "Neşeli Günler" filminde canlandırdığı, eniştesiyle sürekli didişen ve "Ben tencere değilim, kapağımı her adama açmam!" repliğiyle hatırlanan Nilgün karakteri, onun en ikonik rollerinden biridir.
Rol aldığı yapımlar
Toplam 132 yapımda yer aldı; en bilinen 12 tanesi listelendi.
- Zoraki Başkan (2009) — Sebahat
- Leyla ile Mecnun (2011) — Suna Turna
- Gece Gündüz (2008) — Hayriye
- Beş Kardeş (2015) — Mukadder
- Kızlar Sınıfı (1994) — Güler Aydın
- İki Aile (2006) — Rukiye
- Cumhur Cemaat (2007)
- Güz Yangını (2005) — Rukiye
- Cennet Mahallesi (2004) — Hatice
- Galip Derviş (2013)
- Sultan Makamı (2003) — Dursun
- Gecekondu (2010)
Yapım ve künye bilgileri TMDB'den alınmıştır.
