Başkomutan

Başkomutan, kara, deniz ve hava kuvvetlerini yöneten en yüksek rütbeli askeri liderdir; bir ülkenin yürütme organının ya da devlet başkanının askeri yetkilerini tanımlar. Bu unvan, Roma dönemindeki imparatorların hâkimiyetine dayanan bir geleneği sürdürür ve İngilizce’de ilk kez 1639’da I. Charles tarafından kullanılmıştır. Monarşi ya da cumhuriyet yönetiminde, devlet başkanının resmi bir rolü olarak kabul edilir; parlamenter sistemlerde ise yasama organı doğrudan ordunun operasyonel komutasını elinde tutmaz, bu görev sadece başkomutana aittir.

Birçok ülkede devlet başkanı, silahlı kuvvetlerin başkomutanı konumunda bulunur ve bu yetki, anayasal düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. Örneğin Afganistan Anayasası, cumhurbaşkanını Silahlı Kuvvetlerin başkomutanı ilan ederken, ABD başkanı da ordunun ve donanmanın en üst komutanıdır; ancak bu konumda sivil statüsünü korur ve rütbe almaz. Amerika’nın eyaletlerinde valiler ise Ulusal Muhafızlar ve eyalet savunma güçlerinin komutanı olarak görev yapar.

Avrupa’da da benzer bir uygulama mevcuttur. Arnavutluk ve Arjantin anayasaları, cumhurbaşkanını tüm silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak tanımlar; Arjantin’de Savunma Bakanlığı, bu kuvvetlerin yönetiminde başkana yardımcı olur. Avusturya’da ise cumhurbaşkanının başkomutanlık görevi 1929’daki anayasa değişikliğiyle ortaya çıkmış ve güçlü bir ek hak olarak kabul edilmiştir.

Avustralya’da durum biraz farklıdır; ülkenin deniz ve askeri kuvvetlerinin komutası, Birleşik Krallık monarşisinin temsilcisi olan genel vali üzerinden yürütülür. Böylece başkomutanlık kavramı, farklı yönetim biçimlerinde ve tarihsel süreçlerde değişik şekillerde uygulanarak, devletin savunma politikalarının temelini oluşturur.