Elmalı

Antalya iline bağlı Elmalı, il merkezine yaklaşık 114 km batısında konumlanır ve Muğla sınırına komşudur. İlçe, Likya’nın kuzeyinde yer alır ve tarih boyunca pek çok medeniyetin hakimiyetine girmiştir. Anadolu Selçukluları döneminde Tekeli Türk boyları tarafından kurulan yerleşim, I. Bayezid zamanında Osmanlı egemenliğine geçmiştir. Bölge, Teke beyleri ve ilk Osmanlı dönemindeki Teke sancak beyleri tarafından yaylak olarak kullanılmış, bazı tarih kaynaklarında ise Teke sancak merkezinin Antalya yerine Elmalı olduğu belirtilmiştir. Tarih boyunca Elmalı, “Kabalı”, “Amelas” ve “Elmalu” adlarıyla anılmıştır.

Osmanlı arşivlerinde Elmalı’ya ilişkin en eski kayıt 1419 tarihli vakıf belgeleridir. 1455’te Tekeoğlu vakfına ait Bey Hamamı’nın adı geçer ve bu dönemde yerleşimin imarı hız kazanır. Aynı yılın tahrir kayıtlarında “Nefs‑i Elmalu” adı görülür, nüfusun yaklaşık 330 kişi olduğu tahmin edilir. 16. yüzyıl ortalarında ise 22 mahalle, 233 hane ve yaklaşık 1 475 kişilik bir nüfus kaydedilmiştir; bu dönemde Bağköy civarında az bir gayrimüslim topluluğa da rastlanır. 1901‑1902 yıllarındaki Konya Vilayet salnamesinde Elmalı’da 230 Rum, 331 Ermeni ve 2 Musevi’nin yaşadığı belirtilirken, 1841’de nüfusun 10 000 civarında olduğu rapor edilmiştir. Coğrafi konumu sayesinde, Kaş, Finike, Kumluca ve Fethiye’den gelen yolların kavşağında yer alması, bölgenin yerel ekonomik yaşamını desteklemiştir; hububat, bakliyat, kereste ve hayvan ürünleri burada toplanan bir pazar işlevi görmüştür. 19. yüzyıl sonlarında vakıf sayısının artmasıyla birlikte 1 hâkim dairesi, 35 cami ve mescit, 1 tekke, 22 mektep, 10 medrese, 2 kilise, 3 han, 3 hamam, 293 dükkan, 24 değirmen, 8 tabakhane, 10 kahvehane ve 3 kütüphane gibi yapılar ortaya çıkmıştır. 1868’de belediyesi kurulan Elmalı, 1940’da çıkan bir yangın sonrası yeniden imar edilmiştir.

Coğrafi açıdan Elmalı, Batı Akdeniz Bölgesi’nde Toros Dağları’nın kıvrımları arasında, çanak şeklindeki bir plato üzerinde yer alır. İlçe, 46° doğu meridyeninde, 2 503 m’ye kadar yükselen Elmalı Dağı’nın güney eteğinde konumlanmıştır. Yüzölçümü 1 433 km² olan Elmalı’nın ortalama rakımı deniz seviyesinden 1 085 metredir. Toros Dağları’nın bir kolu olan Beydağları ile çevrili bu bölge, dağların serin iklimi ve verimli ovalarıyla hem tarıma hem de hayvancılığa elverişli bir ortam sunar.