Edmond Halley

Edmond Halley, bazen Edmund adıyla da anılan, 8 Kasım 1656’da Londra’nın Haggerston semtinde dünyaya geldi. Babası aynı ismi taşıyan zengin bir sabun üreticisiydi ve genç Halley, çocukluk yıllarında matematiğe büyük ilgi gösterdi. İlk eğitimini St Paul’s School’da aldı, ardından 1673’te 17 yaşında Oxford Üniversitesi’ndeki The Queen’s College’a kaydoldu. Öğrencilik döneminde güneş sistemi ve güneş lekeleri üzerine makaleler yayımladı, 1675’te ise Kraliyet astronomu John Flamsteed’in yanında çalışmaya başladı; bu süre zarfında Oxford ve Greenwich gözlemlerine katkıda bulundu ve Merkür tutulmasını gözlemledi.

Halley, 1676’da Oxford’dan resmi bir diploma almadan ayrılarak güney yarımküre yıldızlarını incelemek üzere St. Helena adasına gitti. Kasım 1678’de İngiltere’ye döndükten bir yıl sonra, 341 güney yıldızını içeren Catalogus Stellarum Australium adlı eserini basdırdı. Bu çalışması, Tycho Brahe kadar bir ün kazandırdı ve aynı yıl Kraliyet Cemiyeti’ne (Fellow of the Royal Society) seçilmesini sağladı. 1686’da seyahatinin ikinci bölümünü yayımladı; bu bölümde alizeler, muson yağmurları ve güneş ısısının atmosferik hareketlere etkisi gibi konulara değindi, ayrıca barometrik basınç ile deniz seviyesinden yükseklik arasındaki ilişkiyi ortaya koydu.

1682’de Mary Tooke ile evlenerek Islington’a yerleşti. Halley, ay gözlemleriyle meşgul olurken aynı zamanda yerçekimi üzerine de çalışıyordu. Kepler’in gezegensel hareket yasalarının kanıtlanması sorunu üzerine 1684’te Cambridge’de Isaac Newton ile görüştü; Newton’un çözümünü yayımlaması için onu ikna etti ve böylece Newton, Philosophiae Naturalis Principia Mathematicayı (1687) Halley’in maddi desteğiyle basıma soktu. Bu destek, Halley’in bilime yaptığı en büyük katkı olarak kabul edilir.

1693’te Breslau (bugünkü Wrocław) ölüm yaşı verilerini inceleyen bir makale yayımladı; bu çalışma İngiliz hükümetine yaşa göre hayat sigortası primlerini ayarlama imkânı sundu ve aktüerya biliminin gelişimine önemli bir adım oldu. 1690’da su altı araştırmaları için bir dalma çanı tasarladı ve 1698’de HMS Paramore komutasında Atlas Okyanusu’nda iki yıl süren, 52° kuzey ile 52° güney enlemleri arasında uzanan bir sefer gerçekleştirdi; sonuçlarını General Chart of the Variation of the Compass adlı eserinde topladı.