Endülüs

Endülüs, Arapların ve Berberlerin etkisiyle 711‑1492 yılları arasında İber Yarımadası’nın güneyinde kurulan bir coğrafi bölgeyi tanımlar. Bu ad, Arapça “al‑Andalus” kelimesinden gelir ve zaman içinde hem Müslümanların hem de sonraki İspanyol yönetiminin kullandığı bir isim olmuştur. Müslümanların bölgedeki varlığı, Moriskoların 1609’da İspanya’dan zorla göç ettirilmesiyle tamamen sona ermiştir.

İlk olarak Araplar, fetih sonrası 716’da çıkarılan bir sikke üzerindeki “Vandalicia” adıyla ilişkilendirilmiş bir isimle bu toprakları tanıtmışlardır; bu ad, kısa bir dönem İspanya’nın güneyinde kalan Vandalilerin adından türemiş olabilir. Başlangıçta Endülüs, Fransa’nın güneyindeki Septimania bölgesi de dahil olmak üzere geniş bir alanı kapsarken, sekiz yüzyıl süren Reconquista sürecinde Müslüman hakimiyeti daraldıkça isim de sadece Benî Ahmer (Nasrî) Emirliği’nin bulunduğu bölgeyi ifade etmeye başlamıştır. Günümüzde “Andalucia” adı, Almería, Granada, Jaén, Córdoba, Sevilla, Huelva, Málaga ve Cádiz gibi illeri kapsayan bir bölgeyi tanımlamaktadır.

Emevî Devleti, kuzey Afrika’yı kontrol altına aldıktan sonra, 8. yüzyıl başında valisi Musa bin Nusayr’un desteğiyle Tarık bin Ziyad’ı Cebelitarık Boğazı’nı geçerek İber Yarımadası’na yönlendirdi. O dönemde Vizigotlar hâkimiyetti ve başkentleri Toledo idi. Tarık, gemilerini yakarak geri dönüş şansını ortadan kaldırdı, Vizigot Kralı Rodrigo’yu mağlup ederek bölgenin güney kısmını kısa sürede Müslümanların kontrolüne verdi.

750 yılına kadar Emevî valileri Endülüs’ü yönetti; aynı yıl Abbasîlerin Bağdat’ta halifeliği ilan etmesiyle Emevî hanedanı sona erdi. Bu süreçte Abdurrahman bin Muaviye, Emevî hanedanından kaçarak Endülüs’te kendisini emir ilan etti ve Córdoba’yı başkent yaptı. 756‑1031 yılları arasındaki Emevîler dönemi, Córdoba’nun Bağdat ve Kahire’den sonra dünyanın üçüncü büyük bilim merkezi haline geldiği, halkın büyük bir kısmının okur-yazar olduğu ve şehircilik alanında da çığır açtığı bir zaman dilimi olarak tarihe geçti.