Marco Polo

Venedik’li tüccar, kaşif ve yazar Marco Polo (yaklaşık 1254 – 8 Ocak 1324), 1271‑1295 yılları arasında İpek Yolu üzerinden Asya’yı dolaşmış ve yolculuklarını “Marco Polo’nun Gezileri” adlı eserine kaydetmiştir. Bu kitap, “Dünyanın Harikaları” ve “Il Milione” adlarıyla da anılır ve yaklaşık 1300 civarında derlenmiştir. Eserde, Moğol İmparatorluğu ve Yuan Hanedanı dönemindeki Çin’in görkemi, zenginliği ve toplumsal yapısı ayrıntılı bir biçimde tasvir edilir; aynı zamanda o dönemde Avrupalılar için pek bilinmeyen Doğu’nun kültürü ve yönetim biçimi de anlatılır.

Marco, ticaret bilgisini babası Niccolò ve amcası Matteo’dan almıştır. Babası ve amcası, Marco’nun henüz doğmadan önce Asya’yı dolaşmış ve Kubilay Han ile görüşmüşlerdir; 1269’da Venedik’e döndüklerinde oğullarıyla buluşmuş ve üçü birlikte uzun bir yolculuğa çıkmışlardır. İpek Yolu boyunca birçok bölgeyi geçerek “Hıtay” ya da Çin’e varmış ve Marco’nun zekâsı ve alçakgönüllülüğü Kubilay Han’ın takdirini kazanmıştır. Han, onu dışişleri elçisi olarak görevlendirmiş; bu görev çerçevesinde imparatorluk topraklarında ve Güneydoğu Asya’da diplomatik misyonlar yürütmüş, bugünkü Myanmar, Hindistan, Endonezya, Sri Lanka ve Vietnam sınırları içindeki bölgeleri ziyaret etmiştir. Yaklaşık on yedi yıl süren bu dönemde Çin’in iç kesimlerinde de seyahatler yapmış, Avrupalıların o zamana dek bilmediği pek çok yaşam biçimini gözlemlemiştir.

1291 civarında Polo ailesi, Moğol prensesi Kökeçin’e Pers’e kadar eşlik görevini üstlenmiş ve 1293’te bu bölgeye ulaşmıştır. Prensesi teslim ettikten sonra kara yolu ile Konstantinopolis’e, oradan da Venedik’e dönmüşlerdir. Dönüşten iki yıl sonra Venedik ile Cenova arasında çıkan çatışmalara katılan Marco, Cenovalılar tarafından esir alınmış ve hapse konulmuştur. Bu esaret süresince, hücre arkadaşı Rustichello da Pisa’ya seyahat anılarını dikte etmiş, böylece “Marco Polo’nun Gezileri” ortaya çıkmıştır. 1299’da serbest bırakılan Polo, zengin bir tüccar olarak yaşamına devam etmiş, evlenmiş ve üç çocuk babası olmuştur; 1324’te Venedik’teki San Lorenzo Kilisesi’ne defnedilmiştir.

Marco Polo, Çin’e ulaşan ilk Avrupalı olmamakla birlikte, deneyimlerini ayrıntılı bir şekilde kaydeden ilk kişi olarak kabul edilir. Onun anlatıları, Avrupalılara Doğu’nun coğrafyası, etnik gelenekleri, porselen, barut, kağıt para, egzotik bitkiler ve hayvanlar gibi konularda ilk yazılı bilgileri sunmuş; Kristof Kolomb gibi sonraki kaşiflere ilham vermiştir. Polo’nun seyahatnameleri, Avrupa haritacılığını etkileyerek Katalan Atlası ve Fra Mauro Haritası gibi eserlerin hazırlanmasına zemin oluşturmuştur.