İbn Rüşd

İbn Rüşd, 14 Nisan 1126’da Endülüs’te doğmuş ve 10 Aralık 1198’de Fas’ın Marakeş şehrinde vefat etmiş bir Arap düşünürdür. Asıl adı Ebū’l‑Velīd Muḥammed ibn Aḥmed ibn Muḥammed ibn Rüşd olup, Batı’da Averroes adıyla tanınır. Felsefe, tıp, hukuk, matematik ve fıkıh gibi pek çok alanda eserler vermiş; özellikle Aristoteles’in eserlerini Arapçaya çevirip şerh ederek bu düşüncenin Avrupa’ya yeniden ulaşmasında kritik bir rol oynamıştır.

İbn Rüşd, Aristoteles’in “Politika” dışındaki tüm eserlerine kapsamlı yorumlar getirmiş ve bu çalışmalar 30 yıllık bir dönemi kapsar. Çevirileri ve şerhleri, 12. yüzyılın sonlarında Latinceye aktarılırken, İbranice çevirileri de Yahudi felsefesini derinden etkilemiştir. Bu etkiler, Thomas Aquinas, Siger de Brabant ve Boetius gibi skolastik düşünürlerin Aristoteles’in mantık ve felsefe mirasını benimsemesinde kendini gösterir. İslam dünyasında yeni bir okul kurmamış olsa da, ölümünün Endülüs’teki özgür düşünce ortamının son bulduğunu simgelediği söylenir.

Dante, İbn Rüşd’ü “İltifatın üne borçlu olduğu” limbo bölgesinde, diğer antik filozoflarla birlikte konumlandırmıştır. Victor Hugo, James Joyce, Jorge Luis Borges ve Umberto Eco gibi yazarlar da eserlerinde ona atıflarda bulunmuş, Averroes ismiyle Batı edebiyatında yer almıştır.

Yazar, siyaset, din, hukuk, tıp ve felsefe alanlarında 150’ye yakın eser bırakmıştır. Özellikle Aristoteles’in Organon’u üzerine kaleme aldığı üç çeşit şerh (küçük, orta ve büyük) içinde, “Îsâġūcî” adlı giriş niteliğindeki çalışması ve “eż‑Żarûrî fi’l‑manṭıḳ” adlı özeti günümüze ulaşmıştır. Bu eserler, hem Arapça hem de çeşitli dillere çevrilerek düşünce tarihine önemli bir miras bırakmıştır.