İbn-i Lubudi

İbn‑i Lubudi (1210‑1267/68, Halep doğumlu), tam adıyla Yahya bin Şemsüddin Muhammed bin Abdan bin Abdülvahid el‑Lübûdî, hem tıp hem matematik hem de astronomi alanlarında eserler veren bir İslam alimi idi.

Eğitimini Şam’da, tanınmış el‑Dakhwar tıp okulunda tamamladıktan sonra, Mısır’ın Hims şehrinde Mansur İbrahim’in hizmetine girdi (1239‑1245). Daha sonra Necmeddin Eyyup’un önerisiyle İskenderiye’de devlet müfettişi olarak görevlendirildi; Mısır’dan ayrıldıktan sonra ise Suriye’de yaşamını sürdürdü.

Lubudi, tıbbi konularda çeşitli kitaplar kaleme aldı; bunlar arasında Romatizma üzerine bir çalışma, Hipokrat’ın sözlerine dair yorumlar ve Huneyn İbn İshak’ın sorularına yanıtlar bulunur. Günümüze ulaşan iki eserinde, elli psikolojik‑tıbbi sorunun tartışması ve İbn‑Sina’nın “Kanunu” üzerine geniş bir yorum yer alır. Bu eserlerden ilki, Madrid’deki El‑Escurial kütüphanesinde saklanmaktadır ve içinde bedenin dört ruh hâli yerine kan üzerine odaklanan sorular, kadınların sperm üretimi konusundaki Galen’e itiraz, arterlerin hareketinin kalp ritmiyle ilişkisi, beyin yerine kalbin ilk uzuv olduğu görüşü gibi pek çok ilginç tartışma bulunur.

Matematikte ise Öklid’in öğretilerine bir özet, “Aritmetik Ders Kitabı” ve “Cebir Üzerine Bir İnceleme” adlı eserleriyle katkıda bulundu. Astronomi alanında, 9. yüzyıl Habeş el‑Hasib’in tablolarından esinlenerek “El‑Zahir” ve kendi gözlemlerine dayanan “El‑Mukarab” adlı astronomik tabloları derledi; 1325’te İbn Serrac bu tabloları Halep’te sergiledi. Ayrıca evrensel bir usturlap tasarlayarak, almucantar‑kuadrant için yeni işaretlemeler ve sinüs‑kuadrantına alternatif trigonometrik ızgaralar geliştirdi.

Son eserlerinden biri ise “Tedkîkü’l‑Mebâhisi’t‑Tayyibe fî Tahkîki’l‑Mesâili’l‑Hilâfiyye” adlı çalışmasıdır; burada çeşitli bilimsel meseleleri derinlemesine incelemiştir.