Hilal ve yıldız

Hilâl ve yıldız, hilâlin açık ucunda konumlanmış bir yıldızdan oluşan antik bir semboldür. Bu motif, özellikle Akdeniz kıyıları, Orta Doğu ve Orta Asya’da sıkça görülür ve günümüzde çoğunlukla İslam ülkelerinin bayraklarında yer alır.

Sümer sanatının en sık rastlanan imgelerinden biri olan bu çift, ay tanrısı Sin’i (Hilâl) ve yıldız tanrıçası İştar’ı (Yıldız) temsil eder. Bazı tasvirlerde bu iki unsur, güneş tanrısı Şamaş’ın diskiyle birlikte bir üçlü oluşturur; bu üçlü, Sümer mitolojisinde Sin, İştar ve Şamaş’ın bir arada bulunmasının bir ifadesi olarak kabul edilir.

Hilâl‑yıldız kombinasyonu, MÖ 14‑13. yüzyıllarda Moablıların mühürlerinde ve daha sonra Part kralları I. Mithridates (MÖ 147), II. Orodes (MÖ 58‑38) ve IV. Phraates (MÖ 38‑2) döneminde paralar üzerinde de görülür. Aslında bu sembol, Mezopotamya ve Elam devletleri tarafından, Babil mitolojisindeki Sin, Şamaş ve İştar figürlerine atıfta bulunularak iki bin yıl öncesine kadar uzanır.

Pontus Kralı VI. Mithridates’in bayrağında da yer alan hilâl‑yıldız, Pers kökenli bir tanrı figürü olan “Pharmacou”yu ve Mitra kültünü yansıttığı düşünülür. Bu bağlamda, sembolün hem İran‑Mısır etkileri taşıdığı hem de Tanrı‑insan ilişkisini simgelediği görüşleri akademik çevrelerde tartışılmıştır. Araştırmacılar, sembolün Pontus’tan İran’a, hatta Perseus’tan gelen bir geleneğe kadar uzanan bir ikonografik senkretizmin parçası olabileceğini öne sürmektedir.