Sovyetler Birliği

Avrasya'da hüküm sürmüş eski bir federasyon (1922–1991)

Sovyetler Birliği, resmî adıyla Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ya da kısa adlarıyla SSCB veya Sovyetler, 1922'den 1991'deki dağılmasına kadar Avrasya'nın büyük bir bölümünü kapsayan kıtalararası bir ülkeydi. Var olduğu süre boyunca, on bir zaman dilimine yayılan ve sınırlarını on iki ülkeyle paylaşan, yüzölçümü bakımından en büyük ülke ve en kalabalık üçüncü ülkeydi. Rus İmparatorluğu'nun halefi olarak, en büyüğü ve en kalabalığı Rusya SFSC olan ulusal cumhuriyetlerin federal bir birliği olarak örgütlenmişti. Hükûmeti ve ekonomisi oldukça merkezî olan ülke, Sovyetler Birliği Komünist Partisi (SBKP) tarafından yönetilen tek partili bir devlet olarak dünyadaki öncü komünist devletti. Başkenti ve en büyük şehri Moskova'ydı.

Sovyetler Birliği, yani tam adıyla Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB), 1922'den 1991'deki sonlanışına kadar Avrasya kıtasının geniş bir bölümüne yayılmış, iki kıtayı birden kapsayan büyük bir devlet idi. Bu zaman zarfında, on bir farklı saat diliminde toprağı bulunan ve on iki ülkeyle sınır komşusu olan SSCB, hem yüzölçümü hem de nüfus açısından dünyanın önde gelen devletlerinden biriydi. Rus İmparatorluğu'nun mirasını devralan ve içinde pek çok farklı ulusu barındıran bu federal yapı, en büyüğü Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti olmak üzere çeşitli ulusal cumhuriyetlerden oluşuyordu. Yönetim ve ekonomi açısından oldukça merkezi bir yapıya sahipti ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin önderliğinde tek partili bir sistemle yönetiliyordu. Dünya üzerindeki ilk komünist devlet olma özelliğini taşıyan SSCB, uzun yıllar boyunca süper güç statüsünü korudu. Başkenti ve en büyük şehri ise Moskova idi.

Doğu Avrupa ve Kuzey Asya'yı kapsayan coğrafyasıyla SSCB, II. Dünya Savaşı sonrasında 22.403.000 kilometrekarelik devasa bir alana sahipti ve bu da onu dünyanın en büyük ülkesi yapıyordu. Haziran 1991'de 293 milyonu aşan nüfusuyla da dünyanın en kalabalık üçüncü ülkesi konumundaydı. Küresel siyasi ve askeri sahnenin önemli aktörlerinden biri olan Sovyetler Birliği'nin batı sınırlarında Norveç, Finlandiya, Polonya ve Romanya gibi ülkeler yer alırken, güneyinde Türkiye, İran, Afganistan ve Çin gibi devletlerle komşuydu. Ülkenin kuzey ve doğu sınırları ise Arktik ve Büyük Okyanus'a uzanıyordu. Birliğin yönetim merkezi Moskova'ydı ve kendine ait para birimi Sovyet rublesiydi.

1917 Ekim Devrimi'nin ardından Vladimir Lenin'in liderliğindeki Bolşevikler tarafından 1922'de kurulan SSCB, Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte dünyanın iki süper gücünden biri olarak öne çıktı. 1980'lerde küresel sanayi üretiminin %16,5'ini gerçekleştiren SSCB, bu alanda ikinci sıradaydı. Milli gelir açısından ise dünya sıralamasında %3,4'lük payla yedinci sırada yer alıyordu. 1985'te iktidara gelen Mihail Gorbaçov'un başlattığı ve altı yıl süren Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) reformları, 1991 yılının sonunda Sovyetler Birliği'nin resmen dağılmasıyla sonuçlandı. Bu dağılmanın ardından bağımsızlıklarını ilan eden 15 cumhuriyetten 12'si, Bağımsız Devletler Topluluğu'nu kurmak üzere bir araya geldi.

Günümüzde kullandığımız "Sovyet" kelimesinin kökeni, Rusça'da "konsey" veya "toplantı" anlamına gelen "sovet" (совет) kelimesine dayanır. Slav dillerindeki "haber" veya "bilgi" anlamındaki köklerden türeyen bu kelime, zamanla işçi ve asker konseyleri anlamına gelmeye başladı. Rus İmparatorluğu döneminde de benzer danışma meclisleri bulunuyordu. Ancak işçi konseyleri olarak Sovyetler, ilk kez 1905 Rus Devrimi sırasında ortaya çıktı. Başlangıçta kısa sürede bastırılmalarına rağmen, 1917 Şubat Devrimi sonrasında ülke genelinde yeniden organize oldular ve Rusya Geçici Hükûmeti ile birlikte iktidarı paylaştılar. Vladimir Lenin önderliğindeki Bolşevikler, "Tüm iktidar Sovyetlere!" sloganıyla Geçici Hükûmete karşı mücadele etti ve 1917 Ekim Devrimi ile iktidarı ele geçirdi. Ardından, Ocak 1918'de Üçüncü Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi'nde Lenin, yeni devletin temellerini atmıştı.

45 goruntulenme