Türk sanatı

Türk tarihinde sanat

Türk sanatı, Orta Çağ'da Türklerin Türk coğrafyası olan Anadolu topraklarına gelişlerinden itibaren, günümüze kadar geçen süre içerisinde bu coğrafi bölgede oluşturdukları tüm görsel sanat eserlerini tanımlamak amacıyla kullanılan bir terimdir. Türkiye yani Anadolu toprakları, Türklerden önce de Hititliler, Eski Yunanlar ve Bizanslılar da dahil olmak üzere, pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış, bu kültürlerinde ürettiği pek çok sanat eserini barındırmış ve barındırmaktadır.

Türk sanatları, Orta Çağ’da Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle başlayan ve günümüze kadar uzanan, bu topraklarda üretilen tüm görsel eserleri kapsayan bir kavramdır. Anadolu, Hititler, eski Yunanlar ve Bizans gibi pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış; bu uygarlıkların sanat ürünleri de bölgenin zengin kültürel mirasını oluşturur.

Özellikle 16‑17. yüzyıllarda Anadolu’da ortaya çıkan eserler, Osmanlı İmparatorluğu’nun mimari ve süsleme anlayışını yansıttığı için Türk sanatları içinde değerlendirilir. Saraylar, camiler ve türbelerde kullanılan renkli fayanslar, Avrupa, Asya ve geleneksel İslami motiflerin ustaca harmanlanmasıyla oluşan sofistike bir estetik sunar. Günümüzde ise Türk sanatının temsilcileri arasında mimari, çinicilik, hat sanatı, kilim ve halı dokuma gibi alanlar öne çıkar.

Erken dönem eserlerinden en bilinen örnekler arasında Sivas Ulu Camii bulunur; düz daması ve çok ayaklı yapısı, Erken İslam mimarisinden izler taşır. Güneydoğu Anadolu’da Artukoğulları’nın hüküm sürdüğü bölgede, Silvan Ulu Camii’nin geniş kubbesi, yenilikçi bir yaklaşımın göstergesi olarak kabul edilir. 13. yüzyılda Selçuklu sanatının kendini belli ettiği dönemde ise Divriği Ulu Camii, İran esintili örtü sistemleri ve dışarıdan getirilen süslemelerle dikkat çeker; aynı zamanda Malatı Ulu Camii’de ise doğrudan İran etkisi görülür. Bu arayış, çini, hat, ahşap ve metal işleme gibi diğer sanat dallarında da kendini gösterir.

14. yüzyılda bağımsız beyliklerin ortaya çıkışıyla birlikte kubbeli mekanların önemi artar ve Batı Anadolu’da yeni bir sanat dili gelişir; bu akım, 15. yüzyıla kadar Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da benzer bir çizgide sürer. Osmanlı dönemiyle birlikte Batı Anadolu Türk sanatının bir kolu haline gelen bu tarz, 15. yüzyılda daha da yerleşir. Osmanlı sarayları, Çin porselenlerini toplarken, minyatür ve tezhip çalışmaları el yazmalarını süsleyen figürlü ve figüratif olmayan öğelerle zenginleştirir.

20. yüzyılda Türkiye’de modernleşme süreci, geleneksel sanat formlarını yeni ifade yollarıyla birleştirerek çağdaş bir yön kazandırdı; bu durum, Türk sanatının sürekli evrim geçiren, çok katmanlı bir miras olduğunu gösterir.

45 goruntulenme