Gladio, “Kısa Kılıç” anlamına gelen bir isimle anılan ve II. Dünya Savaşı sonrasında Batı Avrupa’da olası bir Varşova Paktı işgaline karşı cephe gerisinde direniş oluşturmak amacıyla İtalya’da NATO’nun gizlice kurduğu bir kontrgerilla (stay‑behind) operasyonudur. Örgüt, özellikle İtalya’daki kolu için kullanılan bir terim olsa da zaman zaman tüm NATO’nun benzer cephe‑gerisi faaliyetlerini tanımlamak için “Gladyo operasyonu” ya da “Süper NATO” gibi ifadeler de tercih edilmiştir.
Latince’de kılıç anlamına gelen “Gladio” adını taşıyan bu yapı, 1952’de Amerikan ve İngiliz istihbaratının ortaklaşa yürüttüğü Stay Behind adlı programın bir parçası olarak kuruldu. CIA’nın yönettiği ve maddi desteğini sağladığı bu örgüt, 1956’da ABD iş birliğiyle casusluk ve gerilla savaşına yönelik bir ağ oluşturdu.
Sardunya’da ilk eğitim kampını kurduktan sonra, Kuzey İtalya’da 139 farklı noktada silah ve mühimmat depoları kuruldu; resmi adı ise Müttefik Koordinasyon Komitesi (Allied Coordination Committee) idi.
1956’dan itibaren, ABD ve İngiliz gizli servisleri tarafından iki kadın liderin yönettiği 622 kişi eğitimden geçirildi. 1972‑1973 yıllarında örgüt resmi olarak dağıtıldı, ancak tamamen kapatılmadı. O dönemde yapılan soruşturmalarda, yargıç Felice Casson, 1972’de gerçekleşen bir bombalamayı NATO destekli bir gizli grup tarafından gerçekleştirildiği sonucuna varmış, fakat bu iddia 2001’de sonradan reddedildi.
Başbakan Giulio Andreotti, 1972’de örgütün varlığını kabul etmiş, ancak aynı yıl içinde kapatıldığını beyan etmiştir; resmi soruşturma sonucunda suç unsuru bulunmadığı kaydedilmiştir.
Avrupa Parlamentosu, konuyla ilgili bir karar taslağında, “Avrupa Topluluğu’nun üye birçok ülkesinde 40 yıldır gizli, paralel istihbarat ve silahlı operasyon örgütlerinin var olduğu, bu yapıların demokratik denetimden uzaklaştığı ve NATO ile iş birliği içinde ABD gizli servisleri tarafından yönetildiği” yönünde bir açıklama yapmıştır. İtalya’da “Gladio” adıyla bilinen bu ağ, diğer ülkelerde farklı isimlerle anılmıştır: Türkiye’de “Kontrgerilla” ya da “Özel Harp Dairesi”, Yunanistan’da “B‑8” ya da “SheepSkin”, Belçika’da “SDRA‑8”, Hollanda’da “NATO Command”, Batı Almanya’da “Gehlen Örgütü” veya “Stay Behind/Sword”, Avusturya’da “Schwert”, Fransa’da “Rüzgâr Gülü”, İspanya’da “Anti‑Terör Kurtarma Grubu (GAL)”, İngiltere’de ise “Secret British Network” gibi.
