İngiltere’de Bal Arıları, Çiçeklerdeki Besin Yarışını Ağırlıklı Olarak Kendine Çekiyor
Anglia Ruskin Üniversitesi araştırmacıları, bal arılarının İngiltere’deki çiçeklerde diğer polinatörleri agresif bir şekilde dışlayarak besin kaynaklarını tek taraflı hâle getirdiğini ortaya koydu.
İngiltere’nin kırsal bölgelerinde çiçeklerin nektar ve polen zengini birer kâşif gibi süzüldüğü bir sahne düşünün. Ancak bu sahnede bal arıları, sadece ilk ulaşan olmakla kalmayıp, rakiplerini fiziksel olarak iterek ve kovarak çiçek üzerindeki haklarını tek başına alıyor. Anglia Ruskin Üniversitesi (ARU) araştırmacılarının iki yıllık saha çalışması, bu agresif davranışların ne kadar yaygın olduğunu ve iklim değişikliğinin bu rekabeti nasıl daha da şiddetlendirebileceğini gösteriyor.
Cambridge çevresindeki beş farklı alanda, her biri 300 metre içinde bir bal arısı kolonisi bulunan noktalarda yapılan gözlemler, bramble (Rubus fruticosus) ve sarmaşık (Hedera helix) gibi nektar ve polen açısından zengin çiçek türlerine odaklandı. Bu iki bitki, çiçeklenme dönemlerinde büyük bir polinatör kalabalığını çeker; bu da araştırmacıların besin rekabetini ayrıntılı bir şekilde incelemesine olanak tanıdı. Çiçek ziyaretçileri beş gruba ayrıldı: bal arıları, yaban arıları, yalnız arılar, sinekler ve kelebek, böcek, eşek arısı gibi ‘diğer’ bir kategori.
Toplam 93 saatlik gözlem süresince, bir böcek diğerinin beslenmesini kesintiye uğrattığında ya da çiçeğe ulaşmasını engellediğinde bu etkileşim kayda alındı. Sonuçlar, bal arılarının yoğun olduğu alanlarda diğer polinatörlerin sayısının belirgin şekilde azaldığını ortaya koydu. Bramble çiçeklerinde bal arısı yoğunluğunun iki katına çıkması, yaban arısı sayısında %14’lük bir düşüşle ilişkilendirildi. Sarmaşıkta ise bal arısı sayısındaki artış, yalnız arılar ve sineklerin sayısının azalmasıyla bağlantılıydı. Bal arıları, sadece çiçeğe ilk ulaşmakla kalmayıp, %20’nin üzerinde bir oranda rakiplerini fiziksel olarak iterek ya da kovarak galip geliyordu.
Rekabetin tek taraflı olduğu bu ortamda, diğer polinatörlerin %28’i (bramble) ve %36’sı (sarmaşık) bal arılarından kaçınma eğilimi gösterdi. Ancak bu kaçınma davranışı, bal arılarının agresif girişimlerine bir yanıt olarak ortaya çıktı. Tek istisna, 2001 yılında İngiltere’ye kaydedilen ve yerli olmayan bir yalnız arı türü olan "ivy bee" idi. Bu tür, bal arılarına karşı nadir bir direniş sergileyerek çiçek üzerindeki yerini korumak için bal arılarını kovmaya çalıştı.
İklim değişikliğinin bu dinamiği daha da zorlaştırabileceği uyarısı da araştırmanın bir diğer önemli bulgusu. Gözlemler, sıcaklık yükseldikçe rekabetin sıklığının arttığını gösterdi. Sıcak stresine maruz kalan bitkiler, daha az nektar üretebilir; bu da sınırlı bir besin kaynağı için daha fazla böcek arasındaki çatışmayı tetikler. Ayrıca, bumblebee ve sinek gibi bazı polinatörler yüksek sıcaklıklara duyarlıyken, bal arıları sıcak havalarda daha aktif hale geliyor. Önceki çalışmalar, sıcaklığın 12 °C artmasıyla bal arısı çıkışının on katına çıktığını ortaya koymuştu. Bu farklı ısı toleransları, gelecekte bal arılarının doğal polinatörler üzerindeki üstünlüğünü artırabilir.
Çalışmanın lider araştırmacısı ve ARU doktora öğrencisi Victoria Buckle, bulguların bal arısı yetiştiriciliğini eleştirmek amacıyla değil, vahşi polinatörlerin korunmasına yönelik stratejiler geliştirmek için toplandığını vurguladı. "Araştırmamız, yönetilen ve yabani polinatörler arasındaki rekabeti daha iyi anlamamıza yardımcı olmayı ve bu sayede ekosistem hizmetlerini sürdürülebilir kılmayı hedefliyor" dedi. Bal arısı sayısının 2010’da 19 000 kayıtlı arıcıdan 2025’de 47 000’e yükselmesi, bu tür rekabetin artan bir arıcı popülasyonu ile nasıl bir etkileşim içinde olduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak, bal arılarının çiçeklerdeki besin yarışını tek taraflı hâle getirdiği, iklimin bu baskıyı artırabileceği ve yalnızca bazı istisnai türlerin bu baskıya karşı direnç gösterebildiği ortaya kondu. Bu bulgular, hem bal arısı yetiştiriciliğinin sürdürülebilir yönetimi hem de vahşi polinatörlerin korunması için politika yapıcıların ve ekosistem yöneticilerinin dikkate alması gereken kritik veriler sunuyor.
