JAK İnhibitörleri Virüs Yayılımını Kolaylaştırabilir: NTNU Araştırması Uyarıyor

İlaçların hastalıkları tedavi etmesi ve semptomları hafifletmesi beklenirken, bazıları beklenmedik yan etkilerle hastaları risk altına sokabiliyor. Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (NTNU) araştırmacılarının yeni bulguları, yaygın olarak reçete edilen bir anti‑inflamatuar ilaç sınıfının, virüslerin hücrelere girip vücut içinde yayılmasını kolaylaştırabileceğini gösteriyor.

NTNU Klinik ve Moleküler Tıp Bölümü profesörü Denis Kainov, "JAK inhibitörleri adı verilen bu ilaçların, virüslerin vücutta daha rahat yayılmasına yol açabilecek şaşırtıcı ve potansiyel olarak ciddi bir yan etkisi olduğunu keşfettik" dedi. Çalışmada, özellikle romatoid artrit ve benzeri inflamatuar hastalıkların tedavisinde sıkça kullanılan bu ilaçların, Rift Valley ateşi virüsü, influenza A, adenovirüs ve COVID‑19’a neden olan SARS‑CoV‑2 gibi patojenlerin bulaşma yeteneğini artırdığı belirlendi.

JAK inhibitörlerinin antiviral savunmayı nasıl zayıflattığı, NAR Molecular Medicine dergisinde yayımlanan yeni bir makalede ayrıntılı olarak incelendi. NTNU’da doktora araştırmacısı Erlend Ravlo, "Bu ilaçlar, otoimmün hastalıkların tedavisinde etkili olsa da, bağışıklık sisteminin virüslerle mücadele eden kritik sinyal yolunu baskılayabiliyor" açıklamasında bulundu. Bu sinyal yolu, virüslerin sağlıklı hücrelere saldırısını engelleyen genlerin aktivasyonunda merkezi bir rol oynar.

Ekibin bulgularına göre, baricitinib gibi JAK inhibitörleri, antiviral yanıtı yöneten genlerin ifadesini azaltıyor. NTNU araştırmacısı Aleksandr Ianevski, "Bu genler, vücudun viral enfeksiyonlara karşı verdiği yanıtın temelini oluşturur" diyerek, ilaçların bu genleri baskılamasının virüslerin hücreler arasında daha kolay yayılmasına zemin hazırladığını vurguladı. Çalışmada, akciğer, göz ve beyin hücreleriyle birlikte laboratuvar ortamında yetiştirilen organoid modelleri kullanıldı; bu sayede ilaçların farklı insan dokularındaki antiviral savunmaya etkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirildi.

Sonuçlar, JAK inhibitörlerinin reçete edilmesinde özellikle viral enfeksiyonların yaygın olduğu dönemlerde ekstra bir dikkat gerektirdiğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, bu ilaçların latan ya da aktif viral enfeksiyonu olan hastalarda risk oluşturabileceğini ve salgın zamanlarında doktorların reçete kararlarını yeniden gözden geçirmesi gerektiğini belirtiyor. Öte yandan, aynı bağışıklık baskılayıcı etkilerin kontrollü laboratuvar ortamlarında aşı geliştirme ve antiviral ilaç testlerinde faydalı olabileceği de not edildi.

NTNU ekibi, JAK inhibitörlerinin bağışıklık sistemi üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılması ve özellikle virüs salgınları sırasında güvenli kullanımının sağlanması için ek araştırmalar yapılması gerektiğini vurguluyor. Bu bulgular, anti‑inflamatuar tedavilerin potansiyel risklerini göz önüne alarak, hastaların ve sağlık profesyonellerinin daha bilinçli kararlar almasına katkı sağlayabilir.