Ay'ın Önünden Geçen Bir Uçağı Filme Almak İçin On Yıl Bekleyen Uruguaylı Yönetmen

Gece, kamera dolunaya çevrilmiş. Vizörde Ay'ın kraterleri, kenarında ince bir titreşim. Gökyüzünde bir uçağın ışıkları yavaşça yaklaşıyor, Ay'ın kıyısını yalayıp geçiyor ve kayboluyor. Diskin tam önünden değil, yanından. Uruguaylı yönetmen Agustín Ferrando Trenchi için on yıl sürecek bir uğraş böyle bir anla başladı.

Ferrando Trenchi 2015'te kendine tuhaf bir görev verdi: Ay'ın önünden geçen bir uçağı filme almak. Ama bir şartla. Psyche dergisinin anlatımıyla, bunu planlamadan, rastlantıyla yakalamak istiyordu. Uçuş saatlerini hesaplamak, kamerayı bir havalimanının yaklaşma rotasına kurmak yoktu; Ay'ı çekmeye devam edecek ve uçağın bir gün kendiliğinden gelmesini bekleyecekti.

Bu bekleyişin kaydı, Psyche'nin "A plane crossing the Moon" (Ay'ı geçen bir uçak) başlığıyla yayımladığı 12 dakikalık kısa filmde toplandı. Filmi yönetmenin kendisi anlatıyor, yapımcısı Fernanda Montoro. İspanyolca çekilen filmin İngilizce altyazısı var. Konu ilk bakışta küçük bir merak gibi duruyor; asıl hikâye ise bir insanın kendine koyduğu anlamsız görünen bir kuralla on yılını nasıl doldurduğu.

Video, yönetmenin "aagguussttiinn" adlı YouTube kanalında "Hace 10 años que estoy tratando de filmar esto" (10 yıldır bunu filme almaya çalışıyorum) başlığıyla yayımlandı; Psyche de aynı kaydı kendi sayfasında gösteriyor.

Çocukluktan kalma bir Ay merakı

Amerikalı blog yazarı Jason Kottke'nin filmi tanıttığı yazısına göre Ferrando Trenchi çocukken Ay'a takılmıştı; yetişkinliğinde Ay'ın sayısız fotoğrafını ve yüzlerce saatlik görüntüsünü biriktirdi. Uçak fikri de bu çekimlerden birinde doğdu: Ay'ı filme alırken bir uçağın ona çok yakın uçtuğunu görünce, bir uçağı Ay'ın yüzünün tam önünden geçerken yakalamayı kafasına koydu.

Kamera onun için yeni bir oyuncak değildi. Uruguay Ulusal Görsel Sanatlar Müzesi'nin yayımladığı kısa özgeçmişe göre ilk kamerasını 12 yaşında aldı ve o günden beri hobisiyle işi aynı şey oldu: video yapmak. Uruguay'da "Tiranos Temblad" adlı YouTube dizisinin yaratıcısı olarak tanınıyor. Montevideo Portal'ın haberine göre 2022'de "Televisión Lenta" (Yavaş Televizyon) adlı bir kanal daha açtı; kanalda gün batımlarının, Ay doğuşlarının ve şimşekli fırtınaların gerçek zamanlı, kesintisiz görüntüleri yer alıyor. Gökyüzüne sabırla bakmak, yani, bu kişi için yabancı bir alışkanlık değil.

Neden bu kadar zor?

Gökyüzünde Ay ne kadar büyük görünse de aslında küçük bir hedef: uzanmış kolun ucundaki serçe parmağının tırnağı onu rahatça örter. Bir uçağın bu küçük daireden geçmesi için gözlemcinin, Ay'ın ve uçağın tam aynı çizgiye düşmesi gerekir. Gözlemcinin biraz yana kayması bile uçağı diskin dışında bırakır. Üstelik geçiş göz açıp kapayıncaya kadar sürer; kamera o anda kayıtta değilse fırsat gider.

Bu yüzden bu tür kareleri arayan fotoğrafçılar genellikle hesap yapar. NASA'nın "Günün Astronomi Fotoğrafı" sayfası 2010'da Avustralya'nın Queensland eyaletinde çekilmiş, Ay'ın önündeki bir yolcu uçağını gösteren bir kare yayımlamıştı. Sayfadaki açıklama işin doğasını esprili biçimde özetliyor: Ay'a dikkatle bakarsanız önünde büyük bir uçak görürsünüz; yani her zaman değil, hatta neredeyse hiç. Ama kameranızı Ay takipçisine bağlayıp uçakların geçtiği bilinen bir yerde günlerce beklerseniz, şanslıysanız iyi bir kare yakalayabilirsiniz. Ardından ekleniyor: aşırı şanslıysanız. O kare saniyenin 250'de biri pozlamayla çekilmişti.

Bugün işi daha da kolaylaştıran araçlar var. Uluslararası Uzay İstasyonu'nun Güneş ya da Ay önünden geçişlerini, bulunduğunuz konuma göre hesaplayan ISS Transit Finder gibi ücretsiz hesaplayıcılar ve uçakların anlık konumunu gösteren uçuş takip haritaları, bu "transit" (bir cismin diğerinin önünden geçmesi) anlarını önceden kestirmeye yarıyor. Ferrando Trenchi'nin oyununun kuralı tam da bunları dışarıda bırakmaktı.

Uçak gelmeyince ne oldu?

Psyche'nin tanıtımına göre yıllar geçtikçe kamerasına "saf güzellik" dediği pek çok an girdi: Ay'ın gece gökyüzünde aldığı farklı görünümler ve diskin önünde siluet olarak beliren her türden nesne. Kottke'nin aktardığına göre bunlar arasında kuşlar ve heykeller vardı. Uçak ise yoktu.

Bir noktada yönetmen yöntemini sorgulamaya başladı. Kottke'nin filmden aktardığı sözlerinde şöyle diyor: "Bunu çekmek istiyorsam farklı bir yol denemem gerektiğini fark ettim. Kendiliğinden, tesadüfen olmayacaktı." Filmde anlattığına göre bir şubat ayında Londra'da bulunmasını fırsat bilip dünyanın en yoğun havalimanlarından birinin yakınına gitmeye, şansını olabildiğince artırmaya karar verdi. Ama yolda fikri değişti: "Yolda içime şüphe düştü. Bunun işin tadını kaçırdığını hissettim. Bu kadar zorlamanın da anlamı yoktu. O yüzden indik."

Bu küçük geri dönüş, filmin özünü de veriyor. Hedef bir uçak karesi gibi görünse de asıl mesele kuralın kendisi: istediğin şeyi zorla değil, kendi akışında beklemek. Kottke filmi "takıntılar, yolculuklar ve hayatta anlam bulmak üzerine bir tefekkür" diye niteliyor.

Sonunda uçak geldi mi?

Psyche bu soruyu bilerek açık bırakıyor: yönetmenin doğru açıyı uzun süre bulamadığını yazıp sonucu öğrenmek için filmi izlemeye çağırıyor. Biz de aynı nezakete uyalım. On yılın sonunda o uçağın Ay'ın önünden geçip geçmediğini, yukarıdaki 12 dakika anlatıyor.

Filmin bıraktığı soru ise uçaktan daha büyük: Kendimize koyduğumuz küçük, kimsenin bizden beklemediği görevler, sonuç gelmese bile neyi değiştirir? Ferrando Trenchi'nin cevabı, on yılda biriktirdiği yüzlerce saatlik Ay görüntüsünde duruyor.

Fotoğraf: Sheba_Also 43,000 photos, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons