Yeni Mesotelyoma İlacı PRX3'i Hedef Alarak Kanser Hücrelerini Yok Ediyor

Asbestle uzun yıllar süren temasın ardından ortaya çıkan ölümcül bir kanser türü olan mezotelyoma, hâlâ etkili tedavi seçenekleri bulmakta zorlanıyor. Dünya genelinde yılda yaklaşık 30.000 yeni tanı konulan bu nadir ve agresif kanser, hastaların ortalama yaşam süresini sadece 12 aya indiriyor; beş yıllık sağ kalım oranı ise %10 civarında. Bu bağlamda, University of Vermont (UVM) araştırmacılarının liderliğinde yürütülen yeni bir çalışma, mezotelyoma tedavisinde çığır açabilecek ters bir stratejiyi ortaya koydu.

Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırma, kanser hücrelerinin aşırı reaktif oksijen türleri (ROS) üretimiyle başa çıkmak için geliştirdiği antioksidan savunma mekanizmasını hedef alıyor. Özellikle mitokondri içinde çalışan peroksiredoksin 3 (PRX3) enzimi, tümör hücrelerinin yüksek metabolik aktivitesinden kaynaklanan oksidatif strese karşı kritik bir koruma sağlıyor. Araştırmacılar, bu enzemi devre dışı bırakarak kanser hücrelerinin kendi savunma sistemini zayıflatmayı ve hücresel ölüm yolunu tetiklemeyi amaçladı.

RS Oncology, LLC tarafından sponsorlu bir faz 1 klinik denemede, relaps (nüks) mezotelyoma hastalarına yeni deneysel ilaç RSO‑021 (thiostrepton bazlı bir formülasyon) uygulandı. Deneyde, katılımcıların %67'sinde hastalık ilerlemesi kontrol altına alındı; bazı hastalarda tümörler küçülürken, ilaç genellikle iyi tolere edildi. Ayrıca, kritik sağlık durumundaki hastalar standart tedavilere kıyasla daha uzun bir yaşam süresi elde etti. Bu bulgular, PRX3'ün hedeflenmesinin hem etkili hem de güvenli bir yaklaşım olabileceğini gösteriyor.

Laboratuvar çalışmaları da PRX3'ün mezotelyoma hücrelerinin hayatta kalmasındaki rolünü doğruladı. PRX3 geninin tamamen silindiği mezotelyoma hücre hatlarında mitokondri fonksiyonu bozuldu, hücre büyümesi keskin bir şekilde yavaşladı ve hayvan modellerinde tümör oluşumu engellendi. İlginç bir şekilde, sağlıklı farelerde PRX3 geninin kaldırılması herhangi bir olumsuz fenotip yaratmadı; bu da mitokondriyi hedef almanın normal dokulara zarar vermeden gerçekleştirilebileceğini destekliyor.

Bu araştırmanın kökeni, 2015 yılında UVM Kanser Merkezi'nde başlayan temel bilim çalışmalarına dayanıyor. Thiostrepton adlı doğal bir antibiyotiğin PRX3 üzerindeki etkileri ilk deneylerde umut verici sonuçlar gösterdi ve bu bulgu, RS Oncology'nin kurularak buluşu klinik aşamaya taşımasına yol açtı. Brian Cunniff, UVM'de Patoloji ve Laboratuvar Tıbbı bölümünde doçent ve RS Oncology'nin baş bilim sorumlusu olarak, "Mitochondrileri hedef almanın riskli olduğu düşünülse de, farelerde PRX3'ün yokluğunun hiçbir yan etki yaratmaması, yaklaşımımızın güvenliğini kanıtlıyor" şeklinde konuştu.

Mezotelyoma tedavisinde hâlâ büyük bir boşluk bulunurken, PRX3'i hedef alan bu yeni strateji, sadece bu kanser türü için değil, yüksek ROS üretimi gösteren diğer tümörler için de potansiyel bir yol haritası sunuyor. Gelecek aşamalarda daha geniş hasta gruplarıyla yürütülecek klinik denemeler, bu yaklaşımın uzun vadeli etkinliğini ve güvenliğini netleştirecek. Ancak şu ana kadar elde edilen bulgular, kanserin kendi koruyucu sistemini zayıflatarak hastalığı yenme fikrinin bilimsel temellere dayandığını ve umut vaat ettiğini gösteriyor.