Aydınlı Hacı Paşa, asıl adıyla Celâleddin Hızır, 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15. yüzyılın başında yaşamış hekim ve din âlimidir. Tıp, kelam, mantık ve tefsir alanlarında Arapça ve Türkçe eserler verdi; tıptaki yetkinliği nedeniyle sonraki dönemlerde "Anadolu'nun İbn Sînâ'sı" diye anıldı.
Eğitimi ve hekimliği
Konya'da doğduğu ve ilk eğitimini orada aldığı kabul edilir. Ardından Kahire'ye giderek dinî ve aklî ilimleri tahsil etti; hocaları arasında Hanefî fakihi Ekmeleddin el-Bâbertî de vardı. Öğrencilik yıllarında ağır bir hastalığa yakalanması onu tıbba yöneltti. Tıp öğrenimini tamamladıktan sonra Kahire'deki Kalavun Hastanesi'nde (Bîmâristân-ı Mansûrî) hekim olarak çalıştı.
Daha sonra Anadolu'ya dönerek Aydınoğlu İsa Bey'in yanında Ayasluğ (bugünkü Selçuk) ve Birgi'de hizmet verdi. "Aydınlı" lakabı bu dönemden kalmadır. Ömrünün sonunu Birgi'de geçirdi ve orada öldü. Ölüm tarihi kaynaklarda 1413 ile 1424 arasında farklı yıllar olarak verilir; türbesi Birgi'dedir.
Eserleri
Hacı Paşa'nın eserleri hem tıp hem de dinî ilimleri kapsar. Bunların en tanınmışı, 1381'de Ayasluğ'da İsa Bey adına Arapça yazdığı kapsamlı tıp kitabı Şifâü'l-eskām ve devâü'l-âlâm'dır. Türkçe tıp eserleri arasında Müntahab-ı Şifâ ve Teshîl öne çıkar; bunlar Anadolu'da Türkçe yazılmış ilk tıp kitapları arasında sayılır.
Kitâbü't-Teâlîm fi't-tıb ve gıdaların faydalarını konu alan el-Ferîde de tıbba dair diğer çalışmalarıdır. Kelam ve mantık alanında da şerhler kaleme aldı.
Arapça tıp birikimini Türkçeye aktaran ilk hekimlerden biri olması, Hacı Paşa'yı Anadolu tıp tarihinin önemli isimleri arasına yerleştirir.
