Cerrahi

tıp uzmanlığı

Cerrahi, ilaçla ya da başka tedavi yöntemleriyle iyileştirilemeyen hastalıkların, yaralanmaların, vücuttaki yapı bozukluklarının ameliyatla onarılmasına ya da hastalıklı organı kesip çıkararak iyileştirilmesine dayanır. Tıbbın en eski dallarından biridir. Cerrahide bilgi ve becerinin bir arada bulunmasından dolayı hem bilim hem sanat olarak kabul edilir. Genellikle lokal anestezi veya genel anestezi altında uygulanmaktadır. Ameliyatı alan kişi tipik olarak bir kişidir, ancak aynı zamanda insan olmayan bir hayvan da olabilir.

Cerrahi, ilaç ya da diğer tedavi yollarının yetersiz kaldığı hastalıkları, yaralanmaları ve organ bozukluklarını ameliyatla düzeltmeyi, bazen de hastalıklı organı kesip çıkarmayı içerir. Tıbbın en eski dallarından biri olarak hem bilimsel bilgi hem de pratik beceri gerektirdiği için hem bir bilim hem de bir sanat sayılır. Ameliyatlar genellikle lokal ya da genel anestezi altında yapılır; hastalar insan olabildiği gibi bazı durumlarda veterinerlikte hayvanlar da cerrahi müdahale alabilir.

Kelimenin kökeni de bu işlevi yansıtır: “cerh” yara demektir, “cerrahi” yara ile uğraşan bilim, “cerrah” ise bu işi yapan kişiyi tanımlar. Ameliyat sürecine cerrahi prosedür, ameliyat ya da kısaca “ameliyat” denir. Operasyonu gerçekleştiren cerrah, yanında genellikle bir cerrahi asistanı ve cerrahi hemşire gibi destek ekipleri bulunur; ekipte kullanılan aletler, ameliyathaneler ve diğer ekipmanlar da cerrahi sürecinin bir parçasıdır.

Cerrahi, insanlığın tarih öncesi dönemlerine kadar uzanır. İlk avcı‑toplayıcı gruplar, yaralanma durumunda kanamayı durdurmak için yaprak ve ot gibi doğal malzemelerle müdahale ederdi. Cilalı Taş Devri’nde ise epilepsi hastalarına kafatasında delik açma gibi bir yöntem uygulanmış; bu tür kafatası delikleri bugün de Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde ve Peru’da bulunmuştur. Benzer uygulamalar Cezayir, Melanezya ve diğer bazı yerlerde hâlâ devam etmektedir.

Antik Hindistan’da idrar kesesi taşlarını çıkarmak ve burun şekillendirme gibi plastik cerrahi işlemler yaygındı; burun kesimi, zina suçunun cezası olduğundan, doktorlar hastanın yanağından alınan bir doku parçasını kesik bölgeye dikerlerdi. Mısır’da ise tıpla ilgili ilk yazılı belgeler papirüslere kaydedilmiş, cerrahi teknikler, temizlik kuralları ve beyin bölümlerinin incelenmesi gibi konular detaylandırılmıştır. Mezopotamya’da Asur ve Babil uygarlıkları hayvan diseksiyonlarıyla anatomik bilgi toplarken, kilden yapılan karaciğer modelleri ve Hammurabi Kanunları’nda tıbbi hizmetlerin ücretlendirilmesi ve hatalı müdahaleler için uygulanan “göze‑göz, dişe‑diş” cezası gibi düzenlemeler görülür.

Yunan ve Roma döneminde cerrahi ayrı bir uzmanlık alanı hâline gelmiş, Asklipios adlı yarı resmi okullarda cerrahlar eğitim almış ve bu alandaki bilgi birikimi daha sistematik bir hâl almıştır.

42 goruntulenme