Dîneverî

Ebu Hanife Dinaverî, ya da kısaca Dinaverî (Arapça: أبو حنيفة أحمد بن داود الدينوري; 820‑896), 9. yüzyılda yaşamış ve astronomi, botanik, metalurji, coğrafya, matematik ve tarih gibi birçok alanda eserler bırakmış bir Müslüman‑Fars bilim insanıdır.

Dinaverî, bugünkü batı İran’da, Dinaver bölgesinin Kirmanşah şehrinde doğdu. Eğitimini İsfahan’da astronomi, matematik ve mekanik; Kufe ve Basra’da ise filoloji ve şiir üzerine aldı. En çok tanınan eseri, sekiz ciltlik Kitab el‑Nebat (“Bitkiler Kitabı”)dır; bu eser nedeniyle kendisi sık sık “botaniğin babası” olarak anılır. Eserin dağınık ciltlerini topladı ve yayınladıktan sonra, birçok kaynakta erken İslam botaniğinin en önemli çalışması olarak gösterilmiştir.

Alman bilim insanı Bruno Silberberg, Dinaverî’nin kitabının, Theophrastus ve Dioscorides gibi antik Yunan botanikçilerin eserlerini aşan bir değere sahip olduğunu, hatta Dioscorides’in Arapçaya henüz çevrilmediği bir dönemde ortaya çıktığını vurgular. Harvard Üniversitesi’nden Prof. Mehrdad Izady, Dinaverî’yi “Kürt ileri gelenleri içinde en mükemmeli, İslam dünyasında o güne dek görülmüş en büyük beyin” olarak nitelendirirken, bazı akademik kaynaklar onun Fars kökenli olduğunu ve Kürt kimliği tezine katılmadığını belirtir.

Dinaverî, “Tefsirü’l‑Kur’an” adlı bir Kur’an tefsiri de kaleme almış, ancak bu eser günümüze ulaşmamıştır. 24 Temmuz 896’da doğduğu şehir olan Dinaver’de vefat etmiştir.

Kürt tarihi, etnolojisi ve aşiretleri üzerine de araştırmalar yapan Dinaverî, bu alanda ilk bilim insanı olarak kabul edilir. “Ensab el‑Ekrad” (“Kürtlerin Soyu”) adlı eserinde Kürt kabileleriyle ilgili bilgileri toplamış, ancak bu eserin nüshası günümüzde kayıptır; varlığı daha sonraki yazarların alıntılarıyla bilinir. Ayrıca “Kitab el‑Nebat”ta Kürtlerin yaşadığı bölgelerdeki bitkilerin Kürtçe adlarını kaydeden ilk botanikçi olarak da öne çıkar.