Ebû Mansûr el-Herevî

Ebû Mansûr Muvaffak b. Alî el-Herevî, 10. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış İranlı hekim ve eczacılık yazarıdır. Bilinen en eski Farsça tıp kitabının, aynı zamanda Yeni Farsçanın günümüze ulaşan en eski düzyazı eserlerinden birinin yazarı olarak tanınır. Nisbesi Herat'lı olduğunu gösterir; hayatına dair bilgiler büyük ölçüde kendi eserinden çıkarılır.

Kitâbü'l-Ebniye

Tek eseri olarak bilinen Kitâbü'l-Ebniye an hakâiki'l-edviye, ilaçların gerçek nitelikleri üzerine bir başvuru kitabıdır. Kitapta 580'i aşkın ilaç alfabetik sırayla ele alınır; bunların büyük kısmı bitkilerden, geri kalanı hayvan ve maden kaynaklarından elde edilen maddelerdir. Her birinin etkisi ve tedavideki kullanımı anlatılır. Eserin Sâmânî emîri I. Mansûr (961–976) adına yazıldığı ileri sürülmüşse de bu kesin değildir.

Herevî, Hipokrat, Galenos ve Dioskorides gibi Yunan hekimlerinden, Huneyn b. İshâk gibi İslam dünyası bilginlerinden ve Hint tıbbından yararlandı. Hint kaynaklarına sık başvurması, bir dönem Hindistan'da bulunmuş olabileceğini düşündürür. Kitap tıbbın yanında kimya açısından da dikkat çekicidir: sodyum ve potasyum karbonatın birbirinden nasıl ayrılacağını, arsenik ile bakır oksidin zehirli özelliklerini, antimon bileşiklerini ve sönmemiş kirecin tüy döken etkisini ele alır.

Eserin en eski nüshası, şair Esedî-i Tûsî tarafından 1055-1056 yıllarında istinsah edilmiştir ve bugün Viyana'daki Avusturya Ulusal Kütüphanesi'nde korunur. Kitap 19. yüzyıldan itibaren Latince ve Almanca çevirileriyle Avrupa'da da tanındı; Farsça metni birçok kez yayımlandı.