Ebû Saîd Gürgânî

Ebû Saîd Darîr Gürgânî, 9. yüzyılda yaşamış İranlı bir matematik ve astronomi bilginidir. Nisbesinden anlaşıldığı üzere Hazar Denizi'nin güneydoğusundaki Gürgân (Cürcân) yöresine bağlıdır. Adındaki "Darîr" sözcüğü Arapçada görme engelli kişiler için kullanılan bir lakaptır.

Hayatı hakkında çok az şey bilinir; doğum tarihi kayıtlara geçmemiştir, ölümü ise genellikle 845 yılına yerleştirilir. Bilim tarihçileri arasında hocasının kim olduğu da tartışmalıdır: George Sarton onu dil âlimi İbnü'l-A'râbî'nin öğrencisi sayarken Carl Brockelmann bu bağlantıyı kabul etmemiştir.

Eserleri

Gürgânî'den günümüze iki çalışma ulaşmıştır. Bunlardan biri geometri problemlerini ele alan Mesâil-i Hendesiyye'dir. Diğeri, bir yerin öğle hattının, yani meridyeninin geometrik yöntemlerle nasıl belirleneceğini konu alan risaledir; bu çalışma Batlamyus'un Analemma adlı eserine dayanır ve yöntemin ispatını da içerir.

Her iki eserin yazmaları Kahire'de bulunmaktadır. Meridyen risalesi Alman bilim tarihçisi Carl Schoy tarafından Almancaya çevrilmiştir.

Gürgânî, Abbâsî döneminde Yunan matematik ve astronomi mirasının işlenip geliştirildiği ilk kuşağın daha az tanınan isimlerinden biridir. Ona dair bilgilerin sınırlı kalmasına karşın, meridyen tayini üzerine yazdığı risale İslam dünyasında uygulamalı astronominin erken örnekleri arasında anılır.