Millî Birlik Komitesi

Millî Birlik Komitesi, 27 Mayıs 1960’da Demokrat Parti hükümetini darbeyle devirdikten sonra iktidarı ele alan ve kısa bir süre içinde Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Cemal Gürsel’in başkanlığında toplanan otuz sekiz kişilik bir askerî cunta olarak ortaya çıktı.

Komitenin üyeleri zaman içinde çeşitli nedenlerle azaldı. 12 Eylül 1960’da üye İrfan Baştuğ’un bir trafik kazasında hayatını kaybetmesiyle sayı otuz yediye düştü. Ardından Genelkurmay Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel’in onayıyla Korgeneral Cemal Madanoğlu’nun yürüttüğü tasfiye ile, demokrasiyi savunan ve ordunun yönetimde kalmasını isteyen Alparslan Türkeş liderliğindeki on dört kişi “görevli” olarak yurt dışına gönderildi; bu grup “Ondörtler” olarak anıldı ve komitenin üye sayısı yirmi üçe geriledi. 13 Kasım 1960’da komite kendini feshedip yeni bir yapı kurarak bu dört kişiyi görevden alıp iki yıllık zorunlu hizmetle sürgün etti. 6 Haziran 1961’de Cemal Madanoğlu’nun istifasıyla üye sayısı yirmi ikiye indi.

Komite, ilk çıkardığı kanunla 1924 Anayasası’nın birçok maddesini değiştirerek geçici bir anayasal süreç başlattı ve yeni bir anayasa hazırlanmasına öncülük etti. Bu yeni anayasa 9 Temmuz 1961’de kabul edildi; ardından 15 Ekim 1961’de yapılan genel seçimlerle kurulan 12. TBMM, 25 Ekim 1961’de toplanarak askerî rejime ve Millî Birlik Komitesine son verdi. Komite üyeleri, yeni anayasa gereği Cumhuriyet Senatosu’nun ömür boyu üyeleri olarak kayıtlara geçti.

Komitenin ilk çalışma günlerinde okuduğu yeminde, “Ahlak, adalet, hukuk ve insan hakları ilkeleriyle sınırsız bir sadakatle Türk milletine hizmet etmeyi, demokratik cumhuriyeti yeni anayasaya göre düzenlemeyi ve iktidarı yeni meclise devretmeyi” taahhüt ettikleri belirtilmiştir.

Üyelerin yaş ortalaması 41,1 iken, en yaşlı üye 65 yaşındaki Cemal Gürsel, en genç üye ise 27 yaşındaki Muzaffer Özdağ olarak kayıtlara geçmiştir.