Tayland

Tayland, resmi unvanıyla Tayland Krallığı olarak bilinir ve 1939’a kadar Siam adıyla anılmıştı. Ülke, Güneydoğu Asya anakarasında yer alır; batı ve kuzeybatıda Myanmar, doğu ve kuzeydoğuda Laos, güneydoğuda Kamboçya, güneyde ise Malezya ile kara sınırları paylaşır. Deniz sınırları, Tayland Körfezi ve Andaman Denizi’yle sınırlı olmakla birlikte Vietnam, Endonezya ve Hindistan ile de limanlardan bağ kurar. Yaklaşık 66 milyonluk nüfusu, 513.115 kilometrekarelik alanıyla bir başkenti ve en büyük şehri Bangkok olan bu ülke, tarih boyunca çeşitli krallıkların merkezi olmuştur.

Arkeolojik kanıtlar, Tayland topraklarında 40.000 yıldan fazla süreyle insanların yaşadığını gösterir. Mon, Kmer ve Malay halkları gibi yerli etnik gruplar bu bölgedir. Tay halkı, 5. yüzyıldan itibaren Điện Biên Phủ bölgesinde kök salmış ve 8. ile 10. yüzyıllar arasında modern Tayland topraklarına göç etmeye başlamıştır. Klasik dönemlerde Sukotay, Lan Na ve Ayutthaya gibi krallıklar kuruluşa sahiptir; Ayutthaya, 1350’de kurulmuş ve Kmer İmparatorluğu’nun yerini alarak bölgesel bir güç haline gelmiştir. 1511’de Portekiz elçileri Ayutthaya’ya gelerek Avrupa ile ilk temasları başlatmıştır. 1765-1767 Burma-Siyam Savaşı sırasında Konbaung hanedanı yönetimindeki Burma kuvvetleri Ayutthaya’yi 1767’de tamamen yıkmıştır.

Ayutthaya’nın yıkılmasının ardından Kral Taksin, kısa sürede Thonburi Krallığı’nı kurmuş, ardından 1782’de Phutthayotfa Chulalok (Rama I) Rattanakosin Krallığı’nı başlatıp başkenti Bangkok’a taşıdı. Batı emperyalizmi döneminde Siam, Avrupa güçleri tarafından sömürgeleştirilmekten kaçınarak tek ülke olarak kalmış, ancak eşitsiz anlaşmalarla toprak, ticaret hakları ve yasal ayrıcalıklar devretti. Kral Chulalongkorn (Rama V) yönetiminde yönetim sistemi merkezileşerek mutlak monarşiye dönüştü. I. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler tarafında yer alarak eşitsiz antlaşmaların etkilerini azaltmaya çalıştı.

1932’de Khana Ratsadon (Halk Partisi) tarafından gerçekleştirilen devrimle Siam, mutlak monarşiden parlamenter anayasal monarşiye geçerek resmen Tayland adını aldı. II. Dünya Savaşı’nda Plaek Phibunsongkhram’ın askeri diktatörlüğü altında Japon İmparatorluğu ile ittifak halindeydi, ancak Müttefikler tarafından tanınan yeraltı Özgür Tayland Hareketi’nin “Barış Bildirgesi” sayesinde yenilgiye uğramadı. Soğuk Savaş döneminde Amerika Birleşik Devletleri’nin önemli müttefiki olarak Kore Savaşı, Vietnam Savaşı ve SEATO’da aktif rol oynadı. 1970’ler ve 1990’lardaki kısa liberal demokrasi dönemlerine rağmen, Tayland hala liberal demokrasi ile askeri diktatörlük arasında gidip gelmektedir.

2000’li yıllardan itibaren Başbakan Taksin Şinavatra’nın (2001-2006) döneminde destekçileri ve muhalifleri arasında yoğun siyasi çatışmalar yaşandı, bu da 2006 ve 2014 darbelerine yol açtı. Günümüzde Tayland, 2017 Anayasası ve 2019 yılında yapılan seçimler çerçevesinde yeni siyasi düzenlemelerle ilerlemeye çalışmaktadır.