Türkiye başbakanları listesi

Türkiye Cumhuriyeti’nin 1923‑2018 yılları arasında yürüttüğü parlamenter sistemde, yürütmenin başı ve bakanlar kurulunun lideri olarak görev yapan kişi başbakan idi. Bu görev, devletin politikalarını belirlemek, hükümeti yönetmek ve meclisin güvenoyunu almak gibi sorumlulukları içerirdi. Genel seçimlerin ardından dört yıl süreyle seçilen başbakan, aynı dönemde yürütme yetkisini elinde bulundururdu.

Osmanlı İmparatorluğu’nda da benzer bir yapı zaman içinde ortaya çıktı. III. Selim döneminde yaşanan Kabakçı Mustafa isyanı sonrası, IV. Mustafa’nın merkezi otoriteyi güçlendirmek için ayanlarla yaptığı Sened‑i İttifak, merkeziyetçilikte bir kırılma noktasıydı. Sultan II. Mahmud hâkimiyetinde 1839’da “başvekil” unvanı deneme amaçlı kullanılmaya başlandı, ancak bu unvan kısa sürede ortadan kalktı. Jön Türk hareketiyle birlikte II. Abdülhamid döneminde başbakanlık makamı kuruldu; fakat Meclis‑i Mebusan’ın fiilen dağıtılmasıyla bu makam da işlevsiz kaldı. İkinci Meşrutiyet’in ilanı sonrasında ise seçimler yapıldı ve İttihat ve Terakki Partisi iktidara geldi.

1908‑1909 yıllarında yeni Meclis‑i Mebusan’ın faaliyete geçmesiyle, Osmanlı’da parlamenter uygulamalar hız kazandı. 1909’da yaşanan 31 Mart Vakası ve sonrasındaki siyasi çalkantılar, Kanûn‑ı Esasî’de yapılan radikal değişikliklerle padişahın yetkilerinin sembolik bir düzeye çekilmesine yol açtı. Bu düzenlemelerle bakanlar kurulu meclise karşı sorumlu hâle geldi, meclis başkanı da padişah yerine milletvekilleri arasından seçildi. Böylece Osmanlı’da ilk kez tam anlamıyla bir parlamenter sistem deneyimi yaşandı.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte, 1923’te TBMM’nin Teşkilât‑ı Esasiyye kanununda Başvekalet makamı oluşturuldu. 1945’de kabul edilen 4695 sayılı Anayasa ise yürütme organının temelini şekillendirerek, modern Türkiye’de başbakanlık kurumunun hukuki çerçevesini belirledi.