Yakub bin Tarık

Yakub bin Tarık, 8. yüzyılın sonlarına doğru Bağdat'ta yaşamış İran kökenli bir astronom ve matematikçidir. M.S. 796’da vefat eden bilim insanı, Arap astronomisinin temel yapıtaşlarını Yunan, Hint ve İran kaynaklarından alarak geliştiren araştırmacılardan biri olarak bilinir.

Çalışmalarının başında, Sindhind adlı eski Hint astronomi kitabından yararlanarak “Zīj maḥlūl fī al‑Sindhind li‑daraja daraja” adlı eserinde her derece için çözümlenmiş astronomik tablolar hazırlaması gelir. Bunun yanı sıra, gök cisimlerini sıralayan “Tarkīb al‑aflāk”, “Kitāb al‑ʿilal” adlı rasyonel tartışmalar ve “Taqṭīʿ kardajāt al‑jayb” ile sinüsün dağılımı üzerine yazıları da atfedilir.

Diğer eserleri arasında “Mā irtafaʿa min qaws niṣf al‑nahār” ibaresiyle meridyen boyunca yükselme konusunu ele alan çalışmalar bulunur. Ayrıca “Al‑maqālāt” adlı astrolojik bir çalışma da güvenilmez bir kaynak tarafından kendisine atfedilir, ancak hiçbir eserin günümüze ulaşmadığı bilinmektedir. Bilinen tek üç eser, daha sonraki yazılarda ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Yakub bin Tarık’ın “Zīj” adlı eseri, 770 civarında kaleme alınmış ve Sindhind'e benzer bir Sanskritçe eserden kaynaklandığı düşünülmektedir. Eserde, Sind'den El-Mansur sarayına getirilen bir Sindi astronomu tarafından sunulan bilgiler ışığında, Hindistan’ın ortalama hareket parametreleri, Fars takvimi ve gök cisimlerinin boyut ve mesafeleriyle ilgili tahminler yer alır. Bu değerler, el‑Birûni’nin Hindistan üzerindeki çalışmalarıyla paralel bir şekilde sunulmuş ve 11. yüzyılda Bīrūnī tarafından tek ilginç Arapça kaynak olarak “Tarkīb al‑aflāk”dan bahsedilmiştir.