Zooloji, hayvanları bilimsel yöntemlerle araştıran bir alandır. Bu disiplin, hem hâlihazırda yaşayan hem de fosil kayıtları sayesinde bilinen tüm hayvanların yapısını, embriyolojik gelişimini, sınıflandırmasını, davranışlarını, dağılımını ve ekosistemlerle kurdukları ilişkileri inceler.
Biyolojinin temel dallarından biri olan zooloji kelimesi, Antik Yunanca “ζῷον” (zōion, “hayvan”) ve “λόγος” (logos, “bilgi” ya da “çalışma”) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
İnsan toplulukları tarih boyunca çevrelerindeki hayvanları gözlemlemiş ve bu gözlemleri hayvanları evcilleştirme ya da avlama gibi amaçlarla kullanmıştır. Ancak zoolojinin sistematik bir bilim olarak ortaya çıkışı, Aristoteles’in hayvanları canlı organizma olarak ele alıp yapı, gelişim ve fonksiyonlarını detaylıca incelemesiyle başlar.
Daha sonraki yüzyıllarda Rönesans ve erken modern dönemde Carl Linnaeus, Antonie van Leeuwenhoek, Robert Hooke, Charles Darwin, Gregor Mendel gibi isimlerin katkılarıyla modern zoolojinin temelleri atılmıştır.
Günümüzde hayvan araştırmaları hâlâ biçim ve işlev, adaptasyon, taksonomik ilişkiler, davranış ve ekoloji üzerine yoğunlaşır. Zamanla bu alan, sınıflandırma, fizyoloji, biyokimya ve evrim gibi alt disiplinlere bölünmüştür. 1953’te Francis Crick ve James Watson’ın DNA’yı keşfetmesiyle birlikte moleküler biyoloji ortaya çıkmış, hücre biyolojisi, gelişim biyolojisi ve moleküler genetik gibi konularda da önemli ilerlemeler kaydedilmiştir.
Zoolojinin tarihçesi, antik çağlardan günümüze kadar uzanan bir yolculuktur. İlk insanlar, hayatta kalmak için çevrelerindeki hayvanları gözlemlemek zorundaydı; bu durum, 15 000 yıl öncesine ait Fransa mağara resimlerinde bizon, at ve geyik gibi hayvanların detaylı tasvirleriyle kanıtlanır. Neolitik Devrim’le hayvanların evcilleştirilmesi, Mezopotamya, Mısır ve Yakın Doğu’da hayvanların sanatsal ve yazılı betimlemeleriyle devam etti; Mısır hiyeroglifleri hayvanların varlığını belgeliyor.
“Zooloji” terimi tek bir bilim dalı olarak ancak çok daha sonraları netleşmiş olsa da, antik Yunan ve Roma’da Aristoteles ve Galen’in biyolojik gözlemleri zaten doğa tarihinin bir parçasıydı. MÖ dördüncü yüzyılda Aristoteles, hayvanları iki ana gruba ayırarak, onların anatomik yapılarını, gelişim süreçlerini ve yaşam fonksiyonlarını sistematik bir şekilde incelemiştir.
