Avrupa Fırlatıcı Yarışması'nda ilk sözleşmeler imzalandı

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile fırlatma hizmeti sağlayıcıları arasındaki ilk Avrupa Fırlatıcı Yarışması sözleşmeleri imzalandı. Girişim, kıtadaki fırlatma hizmeti arzını genişletmeyi ve Avrupa'nın uzaya erişimini daha dayanıklı hale getirmeyi amaçlıyor. Duyuru 27 Ağustos 2026 tarihli. Sözleşmeler, programın fiilen uygulama aşamasına geçtiğini gösteriyor.

Sözleşmeler nasıl işleyecek?

Sözleşmeler, yarışmaya katılan şirketlerin belirlenen kilometre taşlarını tamamladıkça fonları güvence altına almasına ve serbest bırakmasına imkân tanıyor. Yani kaynak tek seferde aktarılmıyor, ilerleme kaydedildikçe açılıyor. Her teklif, ESA'nın kurduğu bir değerlendirme kurulunda şirketlerin mali ve teknik önerileri ile ilerleme düzeyleri açısından incelendi.

Bu aşama, kısa listeye giren şirketlerin tekliflerini nisan 2026'dan önce sunabildiği ikinci etabı tamamladı. Teklifler iş planı, mühendislik kalitesi, kaynaklar, takvim ve uygunluk gibi ölçütlere göre değerlendirildi. Yarışmanın ilk şartı ise şirketlerin 2028'den önce yörüngeye bir fırlatma gerçekleştirerek teslimat kapasitelerini göstermesi.

İmzayı atan üç şirket

Almanya merkezli Rocket Factory Augsburg (RFA), üç kademeli RFA One roketini geliştiriyor. Roket, Birleşik Krallık'taki SaxaVord rampasından kalkacak. Yaklaşık 30 metre boyunda ve 2,15 metre çapındaki araç, mevcut yapılandırmasıyla 500 kilometrelik güneş eşzamanlı yörüngeye 500 kilograma kadar yük taşımayı hedefliyor. RFA sözleşmesi 186,9 milyon avro tutarında. Finansmanın büyük bölümünü Almanya, bir kısmını ise Birleşik Krallık karşılıyor.

İspanyol PLD Space, 2023'te İspanya'dan uçurduğu Miura 1 teknoloji gösterici roketini Miura 5'in ve ilgili altyapının temeli olarak kullandı. Miura 5, Fransız Guyanası'ndaki Avrupa uzay üssünden fırlatılacak ve güneş eşzamanlı yörüngeye 540 kilograma kadar yük taşımak üzere tasarlandı. Şirket, daha büyük yük kapasitesi ve daha geniş yörünge erişimi gerektiren kurumsal ve ticari görevler için Miura 5'e yeni yetenekler eklemeyi planlıyor. Sözleşme 158,9 milyon avro; fonun çoğunu İspanya, bir bölümünü Almanya sağlıyor.

Yine Almanya'dan Isar Aerospace'in Spectrum roketi 2025'te Norveç'teki Andøya Uzay Üssü'ndeki özel rampadan 30 saniyelik ilk uçuşunu yaptı. İki kademeli araç 28 metre boyunda, 2 metre çapında ve mevcut yapılandırmada on motora sahip. Alçak Dünya yörüngesine 1000 kilograma kadar yük taşımayı hedefliyor. İkinci Spectrum, yörüngeye bırakılması planlanan yüklerle birlikte Andøya'da kalkışa hazırlanıyor. Isar Aerospace sözleşmesi 197,8 milyon avro; Almanya'nın yanı sıra Avusturya ve Norveç de katkı veriyor.

MaiaSpace ile sözleşme süreci ise sona yaklaşmış durumda ve önümüzdeki haftalarda yeniden başlaması bekleniyor. ESA, sözleşme tamamlandığında yeni bir bilgilendirme yapacağını duyurdu.

ESA yetkililerinin değerlendirmesi

ESA Uzay Taşımacılığı Direktörü Géraldine Naja, bu adımın Avrupalı fırlatma sağlayıcıları arasında rekabeti teşvik ettiğini belirtti. Naja'ya göre fon, Avrupa'nın rekabet gücünü artırıyor ve kurumsal ile ticari müşterilere sunulan hizmet yelpazesini genişletiyor. Uzay Taşımacılığı birimi strateji ve fırlatmalar sorumlusu Lucia Linares ise ESA'nın hedefi eyleme dönüştürdüğünü söyledi. Top artık şirketlerde: güvenilir fırlatma hizmeti sunabildiklerini kanıtlamaları gerekiyor. Linares, uzaya ulaşmanın kolay olmadığını ve hiçbir zaman garanti edilemeyeceğini de vurguladı.

Arka plan

Avrupa uzun yıllar kurumsal fırlatma ihtiyaçlarını büyük ölçüde tek bir ana fırlatıcı ailesi çevresinde karşıladı. Bu model güvenilirlik sağlasa da seçenek azlığı ve bağımlılık riski doğurabiliyor. Küçük ve orta sınıf uydu taşıyan, daha esnek ve hızlı hizmet vermeyi hedefleyen yeni girişimler bu boşluğu doldurmak için ortaya çıktı. Fırlatıcı Yarışması, bu şirketleri kamu desteğiyle olgunlaştırmayı amaçlıyor.

Kamu kurumunun yeni şirketlerin hizmetini satın alan bir müşteri rolünü üstlenmesi, uzay sektöründe başka bölgelerde de görülen bir yaklaşım. Böylece şirketler geliştirme riskinin bir kısmını paylaşırken kurum da hizmet çeşitliliği kazanıyor. Kilometre taşına bağlı ödeme ise kamu kaynağının somut ilerlemeye göre kullanılmasını sağlıyor.

Neden önemli?

Birden çok ülkenin finansmana katılması, fırlatıcı geliştirmenin artık ulusal sınırları aşan bir çaba olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda kıtanın bağımsız uzay erişimi konusundaki kaygısını yansıtıyor. Asıl sınav ise şirketlerin yörünge hedefini zamanında ve tekrarlanabilir biçimde yerine getirmesi olacak. Uzay fırlatmalarında gecikme ve başarısızlık sık görüldüğünden, yarışmanın başarısı sözleşmelerden çok önümüzdeki uçuşlarla ölçülecek.