Avrupa yılan balıkları herpesvirüsü ısırıkla da bulaştırıyor

Balık virüslerinin esas olarak su yoluyla yayıldığı uzun süredir kabul ediliyordu. Liège Üniversitesi'nden bir araştırma ekibi, Avrupa yılan balıklarını etkileyen bir virüsün bu kuralın dışına çıktığını gösterdi. Journal of Virology dergisinde 2026 yılında yayımlanan çalışmaya göre virüs, bireyler arasındaki saldırgan temaslarda ısırık yoluyla çok verimli biçimde geçebiliyor.

Isırık, suyun yanında yeni bir bulaşma yolu

Çalışma, Veteriner Fakültesi'ndeki Viroloji ve Aşı Bilimi Laboratuvarı'nda ve WEL Araştırma Enstitüsü'nde, Prof. Alain Vanderplasschen'in yönetiminde yürütüldü. Araştırmacıların çıkış noktası şu soruydu: AngHV-1 adlı herpesvirüs, yılan balıklarının birbirinden görece yalıtılmış yaşadığı, sayıca azalan doğal popülasyonlarda nasıl yayılıyor?

Yılan balıkları kendi türünden bireylere karşı saldırgan davranabiliyor. Özellikle ağız çevresinden ya da kuyruktan birbirlerini ısırabiliyorlar. Deneyler, böyle tek bir temasın bile virüsü aktarmaya yetebildiğini ortaya koydu. Ekip, enfekte ve sağlıklı balıklar arasında ısırık içeren birkaç salgın senaryosunu laboratuvarda yeniden kurguladı. İncelenen üç senaryonun hepsinde, maruz kalan her hayvanda enfeksiyon gelişti.

Bu sonuç, düşmanca da olsa sosyal etkileşimlerin sudaki virüs yayılımında belirleyici bir rol oynayabileceğini düşündürüyor.

Işık saçan virüsle enfeksiyonun izlenmesi

Araştırmacılar canlı hayvan üzerinde biyolüminesans görüntüleme tekniğini kullandı. Virüsü genetik olarak değiştirip ateşböceğine ait bir enzimi üretmesini sağladılar. Böylece virüs, enfekte dokularda çoğaldıkça ışık yaydı. Bu ışık çıplak gözle görülmüyor, ancak özel cihazlarla algılanıyor ve enfeksiyonun hayvanın vücudunda nasıl ilerlediğini izlemeye imkân veriyor.

Yöntem ikinci önemli bulguyu da getirdi: Yılan balıklarının virüse duyarlılığı gelişim evresine göre belirgin biçimde değişiyor. Avrupa kıyılarına ulaşan, henüz saydam yapıdaki cam yılan balıkları suya daldırma yoluyla virüse maruz kaldıklarında dirençli çıktı. İç sularda yaşayıp büyüyen sarı yılan balıkları ise özellikle duyarlıydı. Virüsün başlıca giriş kapıları solungaçlar ve ağızdaki mukoza zarları olarak belirlendi.

Gruplar halinde tutulan enfekte balıkların derisinde, tek başına tutulanlara göre daha fazla enfeksiyon odağı görüldü. Bu fark, ısırığın bulaşmadaki rolünü ortaya çıkarmaya yardımcı oldu.

Neden önemli?

Virüsün suda çok dayanıklı olmadığı gösterildi. İncelenen koşullarda yaklaşık yüzde 90 oranında bulaştırıcılığını yitirmesi için 12 saat yeterliydi. Yılan balıklarının derisini doğal olarak kaplayan mukusun da virüsü etkisiz hale getirebilecek özellikleri var. Isırıkla bulaşma ise virüsün bu engelleri aşmasını sağlıyor, çünkü virüs bir balıktan diğerine doğrudan geçiyor.

Bu, seyrek ve dağınık yaşayan popülasyonlarda bile hastalığın neden sürebildiğini açıklamaya yardımcı olabilir. Ayrıca sucul viroloji alanındaki yerleşik varsayımı sorgulatıyor: Balık virüslerinin bulaşma yolları yalnızca suyla sınırlı düşünülmemeli.

Arka plan

Avrupa yılan balığı (Anguilla anguilla), kritik derecede tehlike altında sınıflandırılan bir tür. Yaşam döngüsü, üreme yeri olan Atlantik Okyanusu ile büyüdüğü Avrupa iç suları arasında binlerce kilometrelik bir yolculuğu kapsıyor. Bugün kıyılara ulaşan genç yılan balığı sayısı, geçmişte tahmin edilen düzeyin yalnızca yaklaşık yüzde 1'i kadar. Göç yolundaki engeller, kirlilik, aşırı avlanma ve iklim değişikliği bu düşüşün başlıca nedenleri arasında sayılıyor.

Bulaşıcı hastalıklar ise ek bir tehdit oluşturuyor. AngHV-1 herpesvirüsü deride ve solungaçlarda kanamalı lezyonlara yol açabiliyor. Yoğun yetiştiricilik tesislerinde ölüm oranları yüzde 30'a kadar çıkabiliyor. Hastalığın yayılma biçimini daha iyi anlamak, hem doğal popülasyonların korunması hem de yetiştiricilikte önlem alınması açısından önem taşıyor. Çalışma, saldırgan davranışın da bu önlemlerde hesaba katılması gerektiğine işaret ediyor.