James Webb Uzay Teleskobu, Lav Gezegeninin Dev Güneş Kremi Buldu: TOI-561 b %75 Işığı Yansıtıyor

James Webb Uzay Teleskobu (JWST), 280 ışık yılı uzaklıktaki aşırı sıcak bir lav gezegeni olan TOI-561 b’ye dair şaşırtıcı bir keşif yaptı. Uzmanlar, gezegenin yüzeyini kaplayan eriyik kayaların üzerindeki mineral bulutlarının, gezegeni bir "dev güneş kremi" gibi koruduğunu ve gelen yıldız ışığının üçte üçüne yakınını yansıttığını gösteren veriler elde etti. Bu bulgu, uzun yıllardır kabul edilen "aşırı ısıya maruz kalan kayalık gezegenlerin atmosferlerini kaybeder" teorisini sarsıyor.

Uluslararası bir araştırma ekibi, Birmingham Üniversitesi'nden Dr. Anjali Piette ve Waterloo Üniversitesi'nden Prof. Lisa Dang öncülüğünde, JWST'nin 37 saatlik gözlem süresi boyunca TOI-561 b'nin yıldız etrafındaki dört tam dönüşünü izledi. Gözlemler, gezegenin sürekli aydınlatılan gün yüzünün beklenenden çok daha serin olduğunu ve bu durumun, gelen enerjinin büyük bir kısmının yansıtılması ya da gece tarafına taşınmasıyla açıklanabileceğini ortaya koydu. Özellikle, gezegenin gece yarısı kısmının da beklenenden daha soğuk olması, sadece ısı transferiyle açıklanamayacak kadar büyük bir yansıtma etkisinin varlığını işaret etti.

Veriler, TOI-561 b'nin aldığı yıldız ışığının yaklaşık %75'ini geri uzaya yansıttığını gösteriyor; bu oran, Venüs'ün yansıtıcılığına yakın bir seviyede. Araştırmacılar, bu yüksek yansıtıcılığın kaynağını silikat minerallerinden (SiO₂ ve MgSiO₃) oluşan bulut katmanları olarak belirledi. Bu bulutlar, gezegenin gün yüzeyine çarpan ışığı atmosferde tutarak yüzeye ulaşmadan önce yansıtıyor ve adeta bir doğal güneş kremi görevi görüyor. Ayrıca, atmosferin ısıyı gezegenin gece tarafına taşıması, yüzey sıcaklık farklarını azaltarak gezegenin genel termal dengesini koruyor.

TOI-561 b'nin atmosferinin kimyasal bileşimi hâlâ belirsiz. Bilim insanları, yoğun bir karbondioksit tabakasının (Venüs benzeri) ya da sülfür dioksit (Io'nun volkanik aktivitelerinden kaynaklanan) bir atmosferin var olabileceğini öne sürüyor. Dr. Anjali Piette, "TOI-561 b gibi aşırı ışınlanan bir kayalık gezegenin atmosferini milyarlarca yıl önce kaybetmiş olması beklenirken, bugün hâlâ önemli bir atmosfere sahip olması, ya başlangıçta olağanüstü bir gaz rezervine sahip olduğu ya da gezegenin yüzeyindeki devasa eriyik okyanusun sürekli volkanik çıkışlarla atmosferi yenilediği anlamına gelebilir" dedi.

Bu bulgular, JWST'nin "faz eğrisi" (phase curve) yöntemiyle gezegenin parlaklık ve ısı değişimlerini izleyerek atmosfer varlığını kanıtlamasının bir örneği. Gelecek gözlemler, özellikle daha uzun dalga boylarında yapılacak spektral analizler, atmosferdeki gazların kimliğini netleştirebilir ve TOI-561 b'nin Venus mu yoksa Io mu daha çok benzer olduğunu ortaya koyabilir. Sonuç olarak, JWST'nin bu keşfi, aşırı koşullarda bile gezegenlerin atmosferlerini koruyabilme mekanizmalarına dair yeni sorular doğururken, dış gezegenlerin iklim dinamikleri üzerine teorik çerçeveleri yeniden şekillendirebilir.