Luxor’da 3.000 Yıllık Yeni Keşfedilen Mısır Mezarının Çarpıcı Resimleri ve Koruma Çabaları

Luxor’un batı kıyısında, UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Theban mezarlığında, ani yağışların yol açtığı sel tehlikesine karşı yürütülen temizlik ve kazı çalışmaları, arkeologları beklenmedik bir keşfe götürdü. Uluslararası bir araştırma ekibinin yönettiği proje kapsamında, Lower Sheikh ʿAbd el‑Qurna bölgesindeki antik mezarları koruma ve risk yönetimi programı uygulanırken, yaklaşık 3.000 yıl önce inşa edilmiş, daha önce bilinmeyen bir mezar ortaya çıktı.

Mezarın girişinde, tavanın çöküp çökmediği, mezarın yağmalanıp yağmalanmadığı ya da duvar süslemelerinin hâlâ ayakta olup olmadığı gibi belirsizlikler vardı. Ancak içeriye adım atıldığında, Theban elit mezarlarının tipik mimarisine uygun bir planla karşılaşıldı: dış avlu, kaya oyma şapel ve yer altı mezar odaları. Avlu kısmında, bir dikili taş anıt (stela) için niş ve iki yan merdivenli rampa bulunuyor; bu unsurlar, mezarın girişini hem görsel hem de işlevsel olarak zenginleştiriyor.

Şapelin duvarları, canlı renklerle işlenmiş sahnelerle dolu. Resimlerde, mezarın sahibi olduğu belirlenen memur Paser, eşine eşlik ederek tanrılara tapınıyor; bir sunak önünde ekmek, bira, meyve, et ve çiçeklerle dolu bir sunak masası etrafında oturuyor. İkonografi ve boyama tekniği, mezarın Ramessid dönemi (M.Ö. 1292‑1069) tarihine ait olduğunu gösteriyor. Bu dönem, birden çok firavun Ramesses’in hüküm sürdüğü, Thebes’in (günümüz Luxor) hem başkent hem de dini‑politik merkez olduğu bir zaman dilimini kapsıyor.

Theban mezarlığı, M.Ö. 1550’dan itibaren yaklaşık beş yüzyıl boyunca Mısır’ın kraliyet ve elit sınıflarının baş mezarlığı olmuş; 10 km²’lik bir alanda Krallar Vadisi, Kraliçeler Vadisi, yüzlerce özel elit mezarı ve kraliyet tapınakları barındırıyor. Ancak Lower Sheikh ʿAbd el‑Qurna bölgesi, daha çok Krallar Vadisi gibi ünlü sitelerle kıyaslandığında hâlâ yeterince incelenmemişti. 2018’den bu yana Mısır Turizm ve Antikalar Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen saha çalışmaları, bu bölgenin arkeolojik potansiyelini ortaya çıkarmayı hedefliyor.

İlk incelemeler, mezarın sahibinin Paser adlı bir memur olduğunu ortaya koydu; ancak duvar resimleri toprak tabakasıyla örtülü olduğu için, koruma uzmanları tarafından temizlendikten sonra kimlikler ve kişisel hikâyeler hakkında daha ayrıntılı bilgi elde edilecek. Bu bulgu, Ramessid dönemi elitlerinin mezar yerleşimi ve yeniden kullanım stratejileri üzerine yeni sorular doğuruyor: Neden bazı memurlar, 18. hanedan elitlerinin mezarlarına komşu yeni mezarlar inşa ediyor ya da mevcut mezarları yeniden kullanıyordu? Mekânsal faktörler, ritüel yolların yakınlığı ya da kült önemi taşıyan anıtların etkisi bu kararları nasıl şekillendirdi?

Ne yazık ki, iklim değişikliği nedeniyle bölgedeki ani sel riskleri artıyor. Şiddetli yağışların sıklığı ve yoğunluğu, nemle aktive olan tuz kristallerinin oluşumu, duvar süslemelerinin kaybı ve yapısal çöküş gibi ciddi zararlar doğurabiliyor. Bu yüzden projenin en kritik hedefi, bu antik yapıları gelecek nesillere koruyacak önleyici bir koruma ve risk yönetim programı geliştirmek. Aynı zamanda, bu çalışmalar sayesinde Lower Sheikh ʿAbd el‑Qurna mezarlığının tarihsel ve kültürel gelişimi ilk kez detaylı bir şekilde ortaya konulacak.