Türkiye’nin enerji bağımlılığını azaltacak büyük fırsat: Elektrifikasyon

Türkiye, enerji ithalatına bağımlılığını azaltmak ve iklim hedeflerine ulaşmak için büyük bir fırsatla karşı karşıya: Elektrifikasyon. Ember Enerji Düşünce Kuruluşu’nun Kıdemli Enerji Analisti Bahadır Sercan Gümüş tarafından hazırlanan rapora göre, ülkenin nihai enerji talebinin yaklaşık %85’i mevcut ticari teknolojilerle elektrikle karşılanabilir. Bu potansiyel, ülkenin fosil yakıtlara olan bağımlılığını önemli ölçüde azaltabilir; fakat 2024 itibarıyla elektriğin toplam enerji tüketimindeki payı hâlâ sadece %22’dir ve fosil yakıtların payı son 34 yılda neredeyse değişmemiştir. Bu durum, 2035 yılına kadar elektrifikasyon oranını %35’e çıkarma hedefini tehlikeye atmaktadır.

Rapor, Türkiye’nin son yıllarda yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretiminde kaydettiği ilerlemeyi vurguluyor. Güneş ve rüzgar enerjisinin toplam elektrik üretimindeki payı 2015’te %4,5 iken 2025’te %22’ye yükselmiş, tüm yenilenebilir kaynakların payı ise aynı dönemde %32’den %43’e çıkmıştır. Ancak bu artış, ekonominin diğer sektörlerine aynı oranda yansımamıştır. Ulaşım, sanayi ve konut ısıtma‑sıcak su ihtiyaçları hâlâ büyük ölçüde petrol, doğal gaz ve kömürle karşılanmaktadır. Dolayısıyla, sadece daha fazla yenilenebilir elektrik üretmek yeterli olmayıp, üretilen elektriğin mevcut fosil‑tüketen alanlarda da kullanılmasını sağlamak kritik bir gerekliliktir.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) senaryoları, küresel sıcaklık artışını 1,5 °C ile sınırlama hedefi doğrultusunda elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar %35’e çıkarılmasını öngörmektedir. Dünya ortalaması şu anda %23 seviyesindeyken, Türkiye’nin 2024 oranı %22 olarak hesaplanmaktadır. Ülke, 2026’da ev sahipliği yapacağı 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında da %35 elektrifikasyon hedefine yönelik taahhüdünü yinelemiştir.

Rapor, hedefe ulaşmanın yalnızca elektrik üretim kapasitesinin artırılmasıyla mümkün olmayacağını, aynı zamanda enerji tüketiminin gerçekleştiği sektörlerde kapsamlı bir dönüşüm gerektiğini vurguluyor. Binalarda ısı pompaları, elektrikli ocaklar ve enerji‑verimli ev aletlerinin yaygınlaştırılması, ulaşımda elektrikli otomobil, ticari araç ve ağır vasıtaların entegrasyonu, sanayide ise elektrikli ısıtma ve üretim teknolojilerinin benimsenmesi önerilmektedir. Bu bağlamda, teknoloji yatırımlarının yenilenebilir enerji üretimi ve şebeke altyapısı ile birlikte planlanması gerektiği belirtiliyor.

Raporda, mevcut teknolojilerin ticari olarak kullanılabilir olduğu varsayımıyla, binalardaki enerji tüketiminin tamamı, ulaşım sektörünün %96’sı ve sanayi sektörünün %58’i elektrifikasyona uygun olarak hesaplanmıştır. Ancak 2024 itibarıyla binalarda enerji tüketiminin sadece %32’si, sanayide ise yaklaşık %30’u elektrikten sağlanmaktadır; ulaşımda ise elektrik payı %1’in altındadır. Bu düşük oranlar, dönüşümün hâlâ erken aşamalarda olduğunu ve hızlandırılması gerektiğini gösteriyor.

Elektrifikasyona uygun olmayan tüketim kalemleri de raporda yer alıyor. Havacılık ve deniz taşımacılığı gibi ulaşım alt sektörleri, yüksek güç gerektiren tarım makineleri ve bazı yüksek sıcaklık gerektiren sanayi süreçleri, mevcut teknolojik sınırlamalar nedeniyle elektrikle tamamen ikame edilememektedir. Bu alanlarda alternatif yakıtlar veya hibrit çözümler geliştirilmesi, genel elektrifikasyon hedefinin başarısı için kritik öneme sahiptir.

Türkiye’nin elektrikli otomobil pazarındaki büyüme potansiyeli de raporda vurgulanıyor. Elektrikli araçların satışının artması, hem şehir içi ulaşımda hem de lojistik sektöründe fosil yakıt tüketimini azaltma fırsatı sunuyor. Ancak bu dönüşüm, şarj altyapısının yaygınlaştırılması, batarya teknolojilerinin yerli üretim kapasitesinin artırılması ve tüketicilere yönelik teşvik mekanizmalarının oluşturulmasıyla desteklenmelidir.

Sonuç olarak, Ember’ın raporu, Türkiye’nin enerji bağımlılığını azaltmak ve iklim hedeflerine ulaşmak için büyük bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koyuyor. Ancak bu potansiyelin gerçekleşmesi, sadece yenilenebilir enerji yatırımlarına değil, aynı zamanda enerji tüketiminin gerçekleştiği tüm sektörlerde kapsamlı bir elektrifikasyon stratejisinin hayata geçirilmesine bağlı. Hedeflenen %35 elektrifikasyon oranına ulaşmak için 2035’e kadar elektrik talebinin 790 TWh’ye çıkması ve dönüşümün hızlandırılması şart. Aksi takdirde, ülke hem enerji güvenliği hem de iklim taahhütleri açısından risk altında kalacaktır.