Atmosfer basıncı

Atmosfer basıncı, yani açık hava basıncı, bir yüzeye atmosferin üstündeki kolonu tarafından uygulanan birim kuvvettir ve genellikle cıvalı ya da sıvısız (aniroid) barometrelerle ölçülür. Bu basıncı ifade ederken kullanılan birimler ülkeden ülkeye ve amaca göre değişiklik gösterir; milimetre cıva (mmHg veya torr), inç cıva (InHg), inç kareye etki eden pound (psi), santimetrekareye etki eden dyne (dyne/cm²), milibar (mb), standart atmosfer (atm) ve paskal (kilopaskal ya da hektopaskal) gibi ölçüm birimleri yaygındır.

Deniz seviyesindeki standart atmosfer basıncı 760 mmHg, 29,92 InHg, 14,70 psi, 1013,25 mb (veya hPa) ve 101,325 kilopaskal olarak tanımlanır. Günlük ölçümlerde büyük dalgalanmalar görülmez; kaydedilen en yüksek değer Sibirya’da 32,01 InHg (1084 mb) iken, en düşük değer Güney Pasifik’te bir tayfada 25,90 InHg (877 mb) olarak ölçülmüştür. Bu küçük farklar, Dünya’nın fırtına ve rüzgâr sistemlerini şekillendirir.

Yükseklik arttıkça atmosfer basıncı azalır; ortalama olarak her 30 metrede 3,5 mb düşüş görülür. Soğuk hava daha yoğun olduğu için bu azalma soğuk bölgelerde daha belirgin olur. Yaklaşık 270 000 metrede basınç 10⁻⁶ mb seviyesine iner ki bu, insan yapımı vakumların en düşük basınçlarına yakındır. 1500–3000 metre (5000–10 000 feet) aralığında ise basınç, irtifa rahatsızlıkları ve diğer ciddi fizyolojik etkiler yaratacak kadar düşer; bu yüksekliklerde ortam koşullarına uyum sağlamak için özel önlemler alınması gerekir.

Hava taşıtları, basıncın yüksekliğe göre azalmasını kullanarak irtifa ölçümü yapar. Altimetre olarak adlandırılan aneroid barometreler, içine girilen bir referans basınç değeriyle o anki yüksekliği gösterir. Uçuşta sıkça kullanılan Q kodları QNH, QFE ve QNE, farklı referans noktalarına göre basınç değerlerini tanımlar. QNH, ortalama deniz seviyesindeki basıncı temsil eder ve düşük irtifalı uçuşlarda tercih edilir; QFE, belirli bir yerde ölçülen basıncı ifade eder ve özellikle iniş‑kalkış aşamalarında yararlıdır; QNE ise sabit 1013,25 mb (29,92 InHg) değerine dayanan standart basınçtır ve yüksek irtifalı uçuşlarda referans olarak kullanılır.