Avni Dilligil

Avni Dilligil, 1 Ocak 1908 tarihinde Hayfa’da dünyaya geldi. Osmanlı’nın son dönemlerinde doğan sanatçı, Rahmi ve Selvinaz Dilligil’in oğluydu ve ailesi Trabzon asıllıydı. İlk öğrenimini Edirne Lisesi’nde, ardından İstanbul Lisesi’nde tamamladı. Liseden mezun olduktan kısa bir süre sonra, 1927 yılında Şehir Tiyatroları’nın “Hamlet” oyununda sahne alarak profesyonel tiyatro kariyerine adım attı. Şehir Tiyatroları’nda uzun yıllar çalışan Dilligil, Muhsin Ertuğrul ile yaşadığı bir anlaşmazlık sonrasında bu kuruluştan ayrıldı ve pek çok farklı toplulukta görev aldı; Ses Opereti, Şehir Tiyatrosu (İzmir), Gençlik Tiyatrosu, Çığır Sahne, Halk Tiyatrosu ve kendi adıyla anılan Avni Dilligil Tiyatrosu bunların arasında yer alıyordu. Aynı zamanda Raşit Rıza Tiyatrosu, Türk Tiyatrosu ve Bizim Tiyatro gibi sahnelerde de çalışma fırsatı buldu. Sinemada da oldukça aktif olan Dilligil, 350’den fazla filmde rol aldı; 1941 yapımı “Kahveci Güzeli” filmiyle sinema perdesine çıktı ve 1950 yılında “Oğlum İçin” adlı yapımı yöneterek yönetmenliğe adım attı. Dört senaryo kaleme alan sanatçı, Nejat Uygur, Metin Serezli, Ayşen Gruda, Halit Akçatepe, Hulusi Kentmen gibi birçok tanınmış oyuncunun da mentoru oldu ve “Tiyatroda demokrasi olmaz” sözüyle hafızalarda yer etti.

1933 yılında Nezahat Tanyeri ile evlenen Dilligil’in iki çocuğu oldu: Erhan Dilligil ve Belkıs Dilligil. Erhan’ın evliliğinden Çiçek Dilligil doğdu; Çiçek de aile geleneğini sürdürerek oyunculuk mesleğine yöneldi. Aynı zamanda Devlet Tiyatroları eski genel müdürü Rahmi Dilligil de onun kardeşiydi. Turhan Dilligil ve Aliye Rona’nın da ağabeyi olan Avni Dilligil, Kadıköy’deki tiyatro kulisinde geçirdiği bir kalp krizi sonucunda 21 Mayıs 1971 tarihinde hayata veda etti ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi. 1978 yılından beri adıyla anılan “Avni Dilligil Tiyatro Ödülleri” her yıl tiyatro dünyasına değerli katkılarda bulunanları onurlandırmaktadır.

Sinema kariyerine 1933 yılında “Cici Berber” filmiyle başlayan Dilligil, ardından “Milyon Avcıları” (1934), “Aysel Bataklı Damın Kızı” (1935), “Güneşe Doğru” (1937), “Doğan Çavuş” ve “Aynaroz Kadısı” (her ikisi de 1938) gibi yapımlarda yer aldı. 1940’larda “Yılmaz Ali”, “Şehvet Kurbanı” ve 1941’de “Kahveci Güzeli” gibi filmlerle filmografisini genişletti; 1942’de “Sürtük”, 1945’te “Köroğlu” gibi eserlerle devam etti. 1950 yılında “Oğlum İçin” adlı filmiyle yönetmenlik deneyimini ortaya koydu ve “Mahallenin Namusu” (1953), “Beyaz Cehennem” ve “Evlat Acısı” (her ikisi de 1954) gibi yapımlarla oyunculuğunu sürdürdü. 1955’den itibaren “Karacaoğlan”, “Yaşlı Gözler”, “Yetim Yavrular” gibi filmlerle sinema ekranlarında izleyicilerle buluştu. 1960’lı yıllarda “Benli Emine”, “Ölüm Peşimizde”, “Yeşil Köşkün Lambası”, “Hatırla Sevgilim”, “Küçük Hanımefendi”, “Sevimli Haydut”, “Aşka Dönüş”, “Aşkın Saati Gelince”, “Oğlum”, “Otobüs Yolcuları”, “Sokaktan Gelen Kadın”, “Vahşi Kedi”, “Ya O Ya Ben” ve bir dizi “Küçük Hanım” temalı filmle (1962‑1963) sinema kariyerini pekiştirdi. 1964‑1965 yıllarında “Yankesici Kız”, “İstanbul Kaldırımları”, “İstikbal”, “Aşk ve İntikam”, “Dudaktan Kalbe”, “Gönül Kuşu”, “Hep O Şarkı”, “Sevgim Ve Gururum” gibi yapımlarla son dönem filmlerini tamamladı.