Muhammed Ufî

Muhammed Ufi (Avfi), tam adıyla Sedidüddin (Nureddin) Muhammed bin Muhammed el-Avfi, 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın başında yaşamış Buharalı bir Fars edebiyatçısı ve tarihçidir. Fars şairlerini tanıtan ilk biyografik antoloji kabul edilen Lübabü'l-Elbab ile geniş bir hikâye derlemesi olan Cevamiü'l-Hikayat'ın yazarıdır.

Hayatı

Buhara'da, büyük olasılıkla 1170'lerde doğdu. Gençliğinde Karahanlı sarayında münşi olarak yazışma işlerinde çalıştı. Ardından Horasan, Harezm, Semerkant, Merv, Nişabur, Sistan ve Gazne gibi merkezleri dolaşarak bilgi topladı, çevresine dersler verdi etti.

Moğol akınlarının sarstığı bu dönemde Hindistan'a geçti. Önce Multan ve Sind hâkimi Nasırüddin Kabaca'nın himayesinde yaşadı. 1228'den itibaren Delhi Sultanı Şemseddin İltutmış'ın hizmetine girdi. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 1230'lu yıllarda öldüğü tahmin edilir.

Eserleri

• Lübabü'l-Elbab: Hükümdar ve şairlerden seçilmiş şiirlerle onların hayatlarına dair notları bir araya getiren, Farsça yazılmış ilk şairler tezkiresi (1220 civarı).
• Cevamiü'l-Hikayat ve Levamiü'r-Rivayat: Tarihî ve edebî iki binden fazla anlatıyı içeren büyük derleme (1228 civarı).
• el-Ferec ba'de'ş-Şidde: Tenuhi'nin Arapça eserinin Farsça çevirisi.

Ufi'nin derlemeleri, birçok erken dönem Fars şairi hakkındaki bilgilerin bugüne ulaşmasını sağlamış ve sonraki tezkire yazarlarına örnek olmuştur.