Türkiye'nin güneyinde, Akdeniz'in en doğusuna konumlanmış bir il olan Hatay, hem coğrafi konumuyla hem de zengin tarihiyle dikkat çekiyor. İlin merkezi Antakya olarak biliniyor. 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 1,5 milyonluk nüfusu barındıran Hatay, 35-37 derece kuzey enlemleri ile 35-36 derece doğu boylamları arasında yer alıyor.
Suriye ile doğu ve güney sınırlarını paylaşan ilin batısında Akdeniz uzanırken, kuzeybatıda Adana, kuzeyde Osmaniye ve kuzeydoğuda ise Gaziantep bulunuyor. Hatay'ın deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 85 metre civarında olup, Türkiye'deki trafik plaka kodu ise 31'dir.
Bugünkü Hatay adının kökeni aslında 1930'lu yıllara dayanıyor. Osmanlı döneminde bu topraklar genellikle İskenderun veya Antakya olarak anılıyordu ve Halep Eyaleti'ne bağlı bir sancak konumundaydı. Hatta 1936'da Fransa ve Suriye arasında imzalanan bir anlaşmada bile "Sandjak d'Alexandretta" yani İskenderun Sancağı olarak geçiyordu.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında İskenderun ve Antakya'nın statüsü belirsizdi ve bu durum "Hatay Sorunu" olarak adlandırıldı. İşte tam bu süreçte, İsmail Müştak Mayakon isimli bir yazar, 1936 yılında bir gazetede yayınladığı yazısında, Çin'den gelip bu topraklara yerleşen "Hatay Türkleri"ne atıfta bulunarak bölgenin bu isimle anılmasını önerdi.
Bu öneri kısa sürede benimsendi ve Türkiye'ye katılan bu bölgeye resmi olarak Hatay adı verildi. Hatta 1940 nüfus sayımında da "Hatay vilayeti" olarak kaydedildi. Bu ismin kökeninin Hitit prensliklerinin kurduğu Hattena Krallığı'na dayandığı ve bölgeye bu adı Atatürk'ün verdiği yönünde görüşler de bulunuyor.
Hatay, köklü geçmişiyle Türkiye'nin en önemli arkeolojik bölgelerinden biri olma özelliği taşıyor. Yapılan kazılarda, milattan önce 100.000 ile 40.000 yılları arasına uzanan yerleşim izlerine rastlanmıştır. İlk Tunç Çağı'ndan itibaren Akad İmparatorluğu'nun ve ardından M.Ö. 1800-1600 yılları arasında Yamhad Krallığı'nın etkisinde kalan bölge, M.Ö. 17. yüzyıl sonlarında Hititlerin, M.Ö. 1490'larda ise Mısır'ın egemenliğine girmiştir.
Sonrasında Mitanni Krallığı'nın bir parçası olmuş ve modern Hatay'a adını veren Hititler ve Geç Hititler tarafından yönetilmiştir. Asurlular, Yeni Babilliler ve Perslerin hakimiyetine giren bölge, Helenistik dönemde ise Suriye Tetrapolisi'nin ve Seleukos İmparatorluğu'nun merkezi konumundaydı. Bölgedeki önemli antik yerleşimler arasında Aççana Höyük, Tell Tayinat ve Tell el Cüdeyde Höyük bulunuyor.
M.Ö. 300'de kurulan Antakya şehri, hızla gelişerek M.Ö. 64'te Roma İmparatorluğu'na bağlanmış ve Suriye eyaletinin başkenti olarak Roma'nın önemli bölgesel merkezlerinden biri haline gelmiştir.
