Kayseri, Türkiye'nin iç Anadolu bölgesinde, Kayseri ilinin merkezi konumunda yer alır ve deniz seviyesinden yaklaşık 1 054 metre yüksekliktedir.
Şehrin adı, Latince Caesarea ve Yunanca καισαρεία biçimlerinden Arapça üzerinden Türkçeye uyarlanmıştır. Tarihi kaynaklarda ayrıca Mazaka (Ermenice Մաժաք) ismiyle de anılmıştır. “Kayser” ya da “kaysar” (Arapça: قيصر), Roma ve Bizans imparatorlarına verilen “Caesar” unvanının İslam dünyasındaki telaffuzudur; Osmanlı padişahları da II.
Mehmed’den itibaren resmi unvanları arasında “Kayser-i Rum” ifadesini kullanmışlardır. Caesar unvanı ise aslen Julius Caesar’ın (MÖ 100‑44) takma adı olup, ardından gelen ilk Roma imparatoru Gaius Julius Caesar Octavianus tarafından onur nişanı olarak benimsenmiştir.
Kayseri’nin tarih sahası, MÖ 4000 ile MS 2000 yılları arasını kapsayan yaklaşık altı bin yıllık bir dönemi içerir. Hititler, MÖ 2000’lerde şehrin 22 km yakınındaki Kültepe (Kaniş) yerleşimini kurmuş; burada yapılan kazılarda çivi yazılı tabletler bulunmuş ve bu belgeler, Asurlu tüccarlar ile Hitit halkı arasındaki ticari ilişkileri ortaya koymuştur.
Kültepe, Anadolu’nun en büyük höyüklerinden biri olarak, MÖ 4000’den Roma dönemine kadar kesintisiz bir yerleşim izlenimi sergilemiştir.
MS 395 yılında Roma İmparatorluğu ikiye bölündükten sonra bölge, Doğu Roma (Bizans) egemenliğine girmiş ve Hristiyanlığın yayılmasıyla Kayseri, bu dinin önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. 6. yüzyılda I. Justinianus şehri surlarla çevirmiş, Emevi döneminde ise 690, 726, 729 ve 732 yıllarında İslam orduları şehri birkaç kez ele geçirmiş, ancak yerleşim tekrar Bizans kontrolüne geçmiştir.
Selçuklu Devleti, Malazgirt Zaferi’nin ardından Kayseri’de tam hâkimiyet kurmuş ve şehri, Konya’nın ardından ikinci başkent ilan etmiştir. Alâeddin Keykubât dönemi, Kayseri’nin Bizans’ı geride bırakarak en parlak dönemini yaşadığı zamandır; Selçuklu Anadolu’sunun Konya’dan sonra en önemli şehri konumuna gelmiştir.
