Kongo Bağımsız Devleti, günümüz Kongo Demokratik Cumhuriyeti toprakları ve Kongo Nehri havzasının büyük bir kısmını kapsayan, 1 Temmuz 1885 tarihinde Belçika Kralı II. Léopold ve bir grup Avrupalı yatırımcının kişisel mülkü olarak kurulan bir Afrika devletiydi.
Kral II. Léopold, Galler asıllı Amerikalı gazeteci ve kaşif Henry Morton Stanley’nin 1874‑77 yılları arasında Kongo Nehri’ni keşfetmesinin ardından bölgeye ilgi duymaya başladı. 1876 yılında Brüksel’de “Uluslararası Afrika Derneği”ni kurarak Afrika’nın haritalanmasını ve köleliğe karşı mücadeleyi amaçladı.
Léopold, Stanley ve Pierre Savorgnan de Brazza’yı da çalışmalarına davet etti; Stanley bu teklifi kabul etti. 1877’de, Kongo Nehri boyunca iç kesimleri Avrupa ticaretine açmayı hedefleyen bir keşif gezisi için “Yukarı Kongo İnceleme Komitesi” (daha sonra Uluslararası Kongo Derneği) kuruldu ve misyonerlik faaliyetleri de planlandı.
Stanley, 1879‑82 yılları arasında komite adına nehir üstünde ticaret istasyonları kurdu, kabile liderleriyle görüşmeler yaptı ve 1879’da nehrin ağzına ulaşarak Vivi yerleşimini inşa etti. Aynı dönemde Fransa temsilcisi Brazzà, 1880’de Makoko ile bir antlaşma imzaladı ve bu antlaşma 1882’de Fransız Parlamentosu tarafından onaylandı.
Stanley, 1882 yılının sonunda Kongo Nehri üzerinden Kisangani’ye doğru yol alarak 250’den fazla kabile lideriyle anlaşma imzaladı; bu anlaşmalar Léopold’un havza üzerindeki hâkimiyetini pekiştirdi.
Uluslararası Kongo Derneği, Amerika Birleşik Devletleri (1884) ve Fransa’nın ön alım hakkı tanıması karşılığında “dost devlet” statüsü kazandı. Britanya ise Portekiz’in nehir üzerindeki tarihsel haklarını hatırlatarak bölgeyi kendi çıkarlarına çekmeye çalıştı. 1884‑85 Berlin Konferansı’nda, Kongo Bağımsız Devleti’nin kurulması resmi olarak kabul edildi ve Léopold, Avrupalı güçler tarafından bu yeni devletin hükümdarı olarak tanındı.
Böylece, 1885 Nisan’ında Belçika Parlamentosu, Léopold’un devlet başkanı olma yetkisini onaylayarak bu kişisel mülkün varlığını pekiştirdi.
