Ultra İşlenmiş Gıda Çocuk Beyninde Değişikliklere Yol Açıyor

Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden (USC) araştırmacılar, ultra işlenmiş gıdaları daha sık tüketen çocukların beyninde ödül sisteminin cazip yiyecek görüntülerine daha güçlü yanıt verdiğini bildirdi. JAMA Network Open dergisinde yayımlanan çalışmaya göre bu güçlü tepki, bir yıl sonraki vücut yağı artışıyla da bağlantılı çıktı.

Çalışma nasıl yürütüldü?

Araştırma, diyabet ve obeziteye katkıda bulunan etkenleri inceleyen BrainChild çalışmasına katılan, yaşları 7 ile 10 arasında değişen 46 çocuğu kapsadı. Başlangıçta tüm çocukların kilosu sağlıklı düzeydeydi. Bu sayede ekip, fazla kilo ortaya çıkmadan önceki olası uyarı işaretlerine bakabildi.

Çocuklar, kurabiye ya da patates kızartması gibi iştah açıcı yiyeceklerin fotoğraflarına bakarken manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ile taramadan geçirildi. Araştırmacılar ayrıca beslenme alışkanlıklarını sorguladı; beden kitle indeksi (BKİ), vücut yağ oranı ve bel çevresi ölçümlerini kaydetti. Aynı ölçümler bir yıl sonra yinelenerek değişimler karşılaştırıldı.

Beyinde ne görüldü?

Ultra işlenmiş gıdayı daha fazla tüketen çocuklarda, yiyecek görüntüleri izlenirken dorsal striatum adlı bölgede daha yüksek etkinlik saptandı. Beynin bu bölümü ödül ve motivasyonun düzenlenmesinde rol oynuyor. Bu bölgede güçlü yanıt veren çocukların BKİ ve vücut yağ oranlarında, sonraki yıl içinde daha belirgin artış görüldü.

Çalışmanın sonunda ultra işlenmiş gıdayı çok yiyenlerin BKİ, yağ oranı ve bel çevresi ortalamaları da daha yüksekti. Analizde dorsal striatum yanıtı hesaba katıldığında, gıda tüketimi ile BKİ arasındaki ilişki yüzde 31, vücut yağ oranıyla ilişki ise yüzde 44 zayıfladı. Bu, beyindeki ödül tepkisinin ilişkiyi kısmen açıklayabileceğini düşündürüyor. Yine de çalışma, bu gıdaların beyin işleyişini doğrudan değiştirdiğini kanıtlamıyor.

Çalışmanın son yazarı, USC Keck Tıp Fakültesi'nden Prof. Dr. Kathleen A. Page, çocukların beyninin hâlâ geliştiğini, alışkanlıkların ve yiyecek tercihlerinin şekillendiğini vurguladı. Page'e göre erken müdahale gerçek bir fark yaratabilir.

Neden önemli?

Ultra işlenmiş gıdalar; kahvaltılık gevrekler, paketli ekmek ve hazır çorbalar gibi gündelik ürünleri kapsıyor. Çalışmaya göre ABD'de çocukların aldığı kalorilerin yaklaşık yüzde 67'si bu ürünlerden geliyor. Önceki araştırmalar bu tür gıdaları obezite, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıklarıyla ilişkilendirmişti; ancak bunun biyolojik mekanizması tam anlaşılmış değildi. Yeni bulgu, bu eksik halkaya ışık tutan olası bir açıklama sunuyor.

Bulguların yorumlanmasında dikkat gerekir. Örneklem küçük, izleme süresi bir yıl ve gözlemsel bir tasarım söz konusu; dolayısıyla neden-sonuç ilişkisi kesinleşmiş değil. Yine de çocukluk döneminde beyin tepkisinin kilo artışını önceden gösteren bir işaret olabileceği fikri, önleyici çalışmalar için yol gösterici olabilir.

Aile sorumluluğuyla sınırlı değil

Araştırmacılar, çocukların beslenmesini iyileştirmenin yalnızca ailelerin omuzlarına yüklenemeyeceğini belirtiyor. Ultra işlenmiş ürünler çoğunlukla ucuz, kolay bulunur ve hazırlanması pratik. Maddi ya da zaman baskısı yaşayan hanelerde bu ürünler bu yüzden sık tercih ediliyor. Bu nedenle gıda ortamının bütününü değiştirmeye yönelik politikalar, bireysel öğütlerden daha kalıcı sonuç verebilir.