Bering Denizi'nde kar yengeci çöktü, nadir melez yengeçler on üç kat çoğaldı
2018-2019 deniz ısınması Bering'de kar yengeçlerini çökertti; PNAS'taki yeni çalışmaya göre açılan boşlukta kar ve Tanner yengeci melezleri 13,4 kat arttı. Melezlerin geleceği ise belirsiz.
Alaska'nın batısında, Bering Denizi'nin dibinde her yaz bir trol ağı sürüklenir. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) Alaska Balıkçılık Bilim Merkezi'ndeki araştırmacılar bu taramayı, ScienceAlert'in aktardığına göre 1982'den beri neredeyse her yıl yapıyor: ağdan çıkan yengeçler tek tek sayılıyor, ölçülüyor ve türlerine ayrılıyor. 2025 yazında güvertedeki tablo alışılmışın dışındaydı. Eskiden ara sıra rastlanan, iki ayrı türün ortak yavrusu olan melez yengeçler bu kez yığın yığın geliyordu.
Bu melezler, Bering'in iki yerli türünün çiftleşmesinden doğuyor: kar yengeci (Chionoecetes opilio) ve ondan daha iri olan Tanner yengeci (Chionoecetes bairdi). Aynı cinse ait bu iki tür zaman zaman çiftleşebiliyor, ama ortaya çıkan yavrular hep azınlıkta kaldı. NOAA'nın açıklamasına göre avlanabilir boydaki erkekler arasında melezlerin payı geçmişte yüzde 10'un altındaydı; 2025'te bu oran yüzde 41,7'ye, yani neredeyse yarıya çıktı.
NOAA balıkçılık biyoloğu Erin Fedewa ile sekiz meslektaşının 19 Ekim 2026'da Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışması, bu ani artışın ardında dolaylı bir zincir olduğunu gösteriyor. Makaleye göre melezlerin bolluğu geçmiş yılların ortalamasına kıyasla 13,4 kat, ticari boydaki melez erkeklerin oranı ise 13,1 kat arttı; üstelik bu tepki sıcak hava dalgasından yedi yıl sonra geldi. Deniz ısınmasının canlıları doğrudan, sıcaklık yoluyla nasıl etkilediği sık konuşulur. Bu örnekte ise ısınma önce bir türü çökertmiş, beklenmedik sonuç da o çöküşün bıraktığı boşlukta ortaya çıkmış. Ekip, makalenin özetinde deniz sıcak hava dalgalarının "ekolojik sürprizler" üretebildiğini, ama bu sürprizlerin hangi yollardan yayıldığının çoğu zaman iyi anlaşılmadığını vurguluyor.
NOAA'nın duyurusunda Fedewa, "Bu sonuçlar emsalsiz. 2025 doğu Bering Denizi dip trolü taramasının verilerini incelerken melez artışının büyüklüğü karşısında şaşkına döndük" diyor.
Önce deniz ısındı, sonra kar yengeçleri kayboldu
Hikâyenin başı 2018-2019'a uzanıyor. O iki yıl Bering Denizi bir deniz sıcak hava dalgası yaşadı; yani deniz suyu uzun süre olağan değerlerinin belirgin biçimde üzerinde kaldı. ScienceAlert'in özetine göre ısınma kış deniz buzunu ciddi ölçüde azalttı ve deniz tabanındaki "soğuk havuz" denen su kütlesini ısıttı. NOAA'nın Aralık 2025'teki bir başka duyurusu, kar yengeçlerinin eskiden beri sıcaklığı 2 °C'nin altında kalan bu soğuk havuzda geliştiğini anlatıyor.
Sonuç ağır oldu. ScienceAlert'in aktardığı tahminlere göre ısınmadan önce, 2018'de kar yengeci nüfusu yaklaşık 8 milyar bireydi; araştırmacılar 2021'de yeniden tarama yaptığında geriye yaklaşık 1 milyar kalmıştı. Arada, 2020'de, tarama başladığından beri ilk kez yapılamamıştı. Fedewa'nın ekibinin 2025 sonunda yayımladığı önceki çalışma, ısınma ile aşırı kalabalığın birleşince genç kar yengeçlerinin enerji depolarını tükettiğini ortaya koymuştu. Aynı çalışmaya göre bu türün enerji depolarını yüksek tutabilmesi için 0 °C'nin altındaki sular gerekiyor gibi görünüyor.
Kar yengeçlerinin kayboluşunu anlatan aşağıdaki İngilizce video, SciShow kanalı tarafından yayımlandı.
Melezlere yarayan şey sıcaklık değil, açılan boşluk
Ekip, melez patlamasını açıklayabilecek üç olasılığı yan yana sınadı. Bunun için dinamik yapısal eşitlik modelleri kullandı; bunlar, değişkenler arasındaki neden-sonuç bağlarını zaman içinde birlikte tartan istatistik modeller. Sınanan olasılıklar şunlardı:
- Sıcak su ya da azalan deniz buzu, melezlerin ve Tanner yengeçlerinin hayatta kalmasını doğrudan kolaylaştırdı mı?
- Erişkin kar ve Tanner yengeçleri aynı yerlerde daha çok bir araya gelip daha sık çiftleşti mi?
- Yoksa kar yengecinin çöküşü, diğerlerine dolaylı bir fırsat mı yarattı?
Modeller ilk iki açıklamayı desteklemedi. NOAA'nın aktardığına göre melez ve Tanner yengeci nüfusundaki artışın yüzde 76'sını, sıcak hava dalgasının yol açtığı kar yengeci çöküşünün dolaylı etkileri açıklıyor. Milyarlarca kar yengecinin ortadan kalkması, Tanner yengeçlerinin ve melezlerin daha çok hayatta kalabileceği bir alan açmış. Fedewa'nın ScienceAlert'e söylediğine göre bunun yolu büyük olasılıkla kar yengeçlerinden gelen rekabetin ve avlanma baskısının azalması. Fedewa NOAA'ya da şunu söylüyor: "Bu çalışma, melezleşmedeki bir artışın ilk kez belirli bir deniz sıcak hava dalgası olayına bağlandığı çalışma."
Melez nasıl tanınıyor?
Sahadaki ayrım dış görünüşe dayanıyor. NOAA'nın anlatımına göre en belirgin farklar ağız biçimi ve göz rengi. Kar yengecinin ağzı düz ve yatay, Tanner yengecininki M harfine benziyor; melezde ise ikisinin arasında, kavisli bir ağız görülüyor. Melezler başka özelliklerde de iki ana türün arasında kalıyor.
Bilinmeyen: melezler kendi soylarını sürdürebilir mi?
Çalışma, artışın nedenini açıklıyor ama melezlerin geleceği hakkında çok az şey söyleyebiliyor. Fedewa'nın ScienceAlert'e anlattığına göre kar-Tanner melezlerinin üreme kapasitesi hakkında çok az şey biliniyor; melezlerin çoğalıp ana türlerden ekolojik olarak bağımsız hale gelip gelemeyeceği belirsiz. Bulgular da laboratuvar deneyinden değil, yıllar boyunca biriken tarama verisine uygulanan neden-sonuç modellemesinden çıkıyor; yani neden-sonuç zinciri gözlemlerden çıkarılıyor.
Durum geçici bir dalgalanma gibi de görünmüyor. Çalışmanın ortak yazarı Emily Ryznar, NOAA'ya yaptığı açıklamada bu yılki taramada ticari boydaki erkek melezlerin 2025'tekinden de fazla çıktığını belirtiyor. Makalenin özeti ise melezlerin mevcut yönetim çerçevelerinin dışında kaldığını ve bu tablonun katı sistemlerin beklenmedik ekosistem tepkileri karşısında ne kadar kırılgan olduğunu gösterdiğini yazıyor.
Fedewa'ya göre bulgular, gelecekteki koşullara verilecek tepkileri bugünkü varsayımlarla tahmin etmenin kaçınılmaz sınırlarını gösteriyor. Kar yengeçleri toparlandıkça melezler yeniden geri plana mı çekilecek, yoksa Bering'in dibinde iki türün arasında kalıcı bir üçüncü nüfus mu oluşacak? Bunun cevabını büyük olasılıkla önümüzdeki yazların trol ağları verecek.
Fotoğraf: U.S. Fish and Wildlife Service, Public domain, Wikimedia Commons
