Bob Ross'un unutulan hocası: Yaş üstüne yaş resmi televizyona taşıyan Bill Alexander

Indiana'da yayımlanan Journal and Courier gazetesinin 30 Mart 1982 tarihli sayısında küçük bir resim kursu ilanı duruyor. Fotoğrafta ayakta gülümseyen kıvırcık saçlı genç bir adam var; yanında oturan ak saçlı adamın altında "W. Bill Alexander, TV's Happy Artist", yani televizyonun mutlu ressamı yazıyor. Beş gün sürecek "Magic of Oil Painting" kursunu verecek olan genç adam ise ilanda yalnızca "The Happy Painter's Instructor" diye, Mutlu Ressam'ın eğitmeni olarak tanıtılıyor. Adı Bob Ross.

Bugün kabarık saçları, fısıltıya yakın sesi ve yarım saatte biten manzaralarıyla tanınan Ross. Oysa onu ünlü yapan yöntem, programın biçimi, hatta "mutlu ressam" lakabı önce başka birine aitti: Berlin doğumlu Wilhelm "Bill" Alexander'a. İkisinin hikâyesi hem yüzyıllık bir resim tekniğinin televizyon için nasıl hızlandırıldığını hem de bir hoca ile öğrencisinin ticari rekabet yüzünden nasıl birbirinden koptuğunu anlatıyor.

Esir kampında portre, Kaliforniya'da stüdyo

Alexander 2 Nisan 1915'te Berlin'de doğdu. Gençliğinde at arabası yapımcısının yanında çıraklık etti, 1940'larda Alman ordusuna alındı ve Amerikan askerlerine esir düştü. Programı yayımlayan Kaliforniya kanalı KOCE'nin bugünkü adı olan PBS SoCal'ın kurum tarihçesine göre esareti sırasında Amerikalı askerlerin eşlerinin ve kız arkadaşlarının portrelerini fotoğraflardan çizdi; askerler ona bir stüdyo bile kurdu. Bu dostluklar sayesinde 1951'de Kanada'ya göçtü ve yıllarca resimle geçinmekte zorlandı.

Kırılma 1974'te geldi. KOCE'de çekilen deneme bölümü bir haftada 200 telefon ve 150 mektup getirdi; PBS SoCal'a göre bu, kanalın ilk yılında aldığı toplam ilgiden fazlaydı. The Magic of Oil Painting adını alan program 1982'ye kadar sürdü, 120 PBS kanalında yayımlandı ve Alexander'a haftada 2.000'i aşkın mektup gelmeye başladı. Lakabını da izleyiciler taktı: Mutlu Ressam. Kurum tarihçesindeki sözü tarzını özetliyor: "Kudretli boyamı kudretli paletime koyuyorum, sonra kudretli tuvale sürüyorum. Bunu yapabiliyorsan, Tanrım, bu dünyada olmak ne büyük sevinç!" Kanal yöneticisi Don Gerdts ise onun için "Yaptığı şey resim ama sattığı şey bir hayat felsefesi: yeni ve farklı şeyleri denemekten korkma" demiş.

Yarım saatte tablo: yaş üstüne yaş ne demek?

Klasik yağlıboyada ressam her katmanın kurumasını bekler; katmanın kalınlığına göre bu birkaç günden birkaç haftaya kadar uzayabilir. Yaş üstüne yaş tekniğinde ise yeni boya, henüz kurumamış katmanın üzerine sürülür ve renkler doğrudan tuvalde karışır. İtalyancada "ilk denemede" anlamına gelen alla prima adı da buradan gelir: tablo tek oturuşta bitebilir. Yöntem yeni değil; kökü 15. yüzyıl Flaman resmine uzanıyor, Frans Hals'tan Velázquez'e, Monet'den Sargent'a pek çok usta bu yolla çalıştı.

Alexander'ın katkısı tekniği televizyonun yarım saatine sığdırmak oldu. Tuvali önce ince, akışkan bir beyaz astarla kaplıyordu; kendi ürettiği bu astarın adı Magic White'tı. Yüzey yaş kaldığı için üstüne gelen renkler kayarak birbirine karışıyordu. Bir de daha büyük, daha sert ve bir kenarı düz bir palet bıçağı tasarladı. Alexander Art kanalının yayımladığı aşağıdaki The Magic of Oil Painting bölümünde Alexander, "Winter Snow" adlı bir kış manzarasını bu yöntemle boyuyor.

Alaska'dan gelen öğrenci

Bob Ross o yıllarda ABD Hava Kuvvetleri'ndeydi. 1961-1981 arasındaki yirmi yıllık askerî kariyerinin büyük kısmını Alaska'daki Eielson üssünde geçirdi ve başçavuş rütbesine kadar çıktı. Alexander'ın programını Alaska'da, yarı zamanlı barmenlik yaptığı dönemde keşfetti. Emekli olunca Alexander'dan ders aldı, onun sanat malzemesi şirketine katıldı ve şehir şehir dolaşan eğitmen-satıcı oldu.

Florida'nın Clearwater kentindeki bir kursa katılan Annette Kowalski, Ross'un kendi başına da başarılı olabileceğine inandı; eşi Walt ile birikimlerini Ross'unkilerle birleştirip bir şirket kurdular. The Joy of Painting 11 Ocak 1983'te yayına girdi; ilk sezon Virginia'daki WNVC'de, sonrakiler Indiana'daki WIPB'de çekildi. Ross ilk bölümde tekniği Bill Alexander'dan öğrendiğini söyleyip onu "şimdiye kadar gördüğünüz en harika resim yapma yolu" diye tanıttı. İkinci sezonun ilk bölümünü de hocasına adadı: "Bana değerli bir armağan verdiğini hissediyorum ve bu armağanı sizinle paylaşmak istiyorum."

"Bana ihanet etti"

Ross'un ünü arttıkça bu sıcaklık soğudu. Alessandra Stanley'nin 22 Aralık 1991'de New York Times'ta yayımlanan Ross portresinde Alexander açık konuştu: "Bana ihanet etti. Yaş üstüne yaşı ben icat ettim. Onu ben yetiştirdim ve beni taklit ediyor. Beni rahatsız eden yalnızca ihanet etmesi değil, daha iyisini yapabileceğini sanması." Ross ise aynı yazıda hocasının adını anmadı, yalnızca "Artık o bizim en büyük rakibimiz" dedi.

Aynı yazıdaki bir gözlem rekabetin neden Ross lehine bittiğine dair ipucu veriyor: izleyicilerin büyük kısmı resim yapmıyor, yapmayı da düşünmüyordu. Programı televizyondaki en dinlendirici yayın olduğu için açıyorlardı.

Kim neyi icat etti?

Alexander'ın "ben icat ettim" iddiası sanat tarihi açısından ayakta durmuyor; alla prima yüzyıllardır biliniyordu. Onun asıl buluşu, eski bir yöntemi akışkan astar, iri palet bıçağı ve yarım saatlik yayın kalıbıyla sıradan izleyicinin evine sokmaktı. Ross bu kalıbı devraldı, üstüne kendi sakin üslubunu koydu.

Alexander 1984-1992 arasında başka ressamlarla birlikte PBS'te yeni bir programa çıktı, 1990'ların başında Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaletine yerleşti. Ross 4 Temmuz 1995'te 52 yaşında lenfoma nedeniyle öldü; Alexander ise 24 Ocak 1997'de, 81 yaşında Port Alberni'de hayatını kaybetti. İkisinin barışıp barışmadığına dair incelediğimiz kaynaklarda kayıt yok. Jörg-Michael Müller'in 2024'te yayımlanan kitabının adı ise durumu tek cümlede söylüyor: The Forgotten Artist, yani unutulmuş ressam. Ross'un tablolarını izleyenlerin kaçı, o fırça darbelerinin bir esir kampında portre çizmiş bir Alman'dan geldiğini biliyor?

Fotoğraf: Unknown authorUnknown author, Public domain, Wikimedia Commons